Mevlâna Müzesi Arşivi’nde nr. 67’de bulunan Mevlâna Celaleddin Rumi’nin soyundan gelen postnişin Şeyh Cemaleddin Çelebi oğlu Abid Çelebi (ö. 1496)’ye ait Arapça vakfiye sureti 8 Cemazyelevvel 895 / 30 Mart 1490 tarihinde tanzim ve tescil edilmiştir. Mevcut vakfiye sureti 20 Rebiyülahir 1160/1 Mayıs 1747’de istinsah edilmiştir. Abid Çelebi Vakfiyesi’nin sureti 23×61 cm ebadında yekpare bir kâğıda bozuk nesih diyebileceğimiz bir hatla yazılmıştır. Tescil ve istinsah edenlerle sonundaki şahitler dışında vakfiye suretinin esas metni 50 satırdan meydana gelmektedir. Çok yakın bir zamanda tamir edilmiş; arkasına naylon karışımı gri bir bez yapıştırılmıştır. Vakfiye suretinin sol üst tarafında vakfiyeyi tescil eden İstanbul kadısı Hamid bin Efdalü’l-Hüseynî el-Mübtelâ (ö. 1503)’nın, sağ üst tarafında ise istinsah suretini onaylayan el-Hâc Emrullah bin Abdülaziz el- Mevlânâ’nın isimleri bulunmaktadır. Vakfiyeyi tanzim eden Mevlâna Muslihiddin Mustafa bin Hızır Fakih’tir. Abid Çelebi Vakfiyesi’nde Konya Meram’da bulunan iki taşlı Ahi İlyas Değirmeni’nin Mevlâna Dergâhı’na vakfedildiğine dair kayıt dikkat çekicidir. Vakfiyede Ahi İlyas Değirmeni dışında vakıf gayrimenkulleri de bulunmaktadır. Bunlar sırasıyla şöyledir: Konya Bedesteni’nde dükkânlarla aynı yerde arazi, Sudirhemi nahiyesine tabi Başara, Saidili’ne bağlı Tekürsıyan, Hatunsaray nahiyesine tabi Kayıhüyüğü ve Boyalıca köyleri, Boyalıca köyü yakınında Devletşah mezrası, Konya dışında Mevlâna Türbesi dolabı yakınında Türbe Hamamı. Abid Çelebi, sağlığında kendisi mütevelli olacaktır. Ölümünden sonra ise eşi Sitti Hatun, onun ölümü halinde de Abid Çelebi’nin kız kardeşi Azize Ayşe Hatun’a mütevellilik verilecektir. Onun vefatından sonra Konya Mevlâna Dergâhı’nda şeyhlik yapanlar mütevelliliğe atanacaklardır. Vakfın gelirlerinin sarfı ise şöyledir; Abid Çelebi kendi, eşi Sitti Banu Hatun ve kız kardeşi Azize Ayşe Hatun’un mütevelliliği sırasında vakfın gelirlerinden yarısının mütevelliye verilmesini, geri kalan yarısının ise Mevlâna Türbesi’nde her gün Kur’an’dan beş cüz okuyacak beş cüzhan için harcanmasını istemiştir. Vakıf gelirinin dağıtımında, Abid Çelebi ve eşi ile kız kardeşinin ölümlerinden sonra tevliyetin Mevlâna Dergâhı şeyhine geçince farklı bir uygulama yapılması hususu vakfiyede özellikle belirtilmiştir. Bu durumda mütevelliye ayrılan paranın miktarı azalmış olmaktadır.

Ahilik Ansiklopedisi

Ahilik konusunda önemli bilgiler veren Ahmed Eflâkî’nin Menâkıbü’l-Ârifîn adlı eserinin kısaltılmışı olan Sevâkıbü’l-Menâkıb-ı Evliyâullâh’ı hazırlayan âlimdir. Hemedanlı olup, Babası Celâleddin Muhammed, bir Nakşi şeyhi idi. Bunun için Nakşibendi Tarikatı’nın büyüklerinin yanında yetişti. Şah Tahmasb (1524-1576), Hemedan’ı aldıktan sonra Sünnilere karşı baskı uygulayınca, birçok Sünni âlim gibi İran’ı terk ederek Osmanlı Devleti’ne sığınmak zorunda kaldı. Kınalızâde’ye göre önce Anadolu’ya, Esrar Dede’ye göre ise Mısır’a gitti. Olaylar, onun Mısır’a gittiğine işaret etmektedir. Kahire’de o sırada Mevlevi şeyhi olan Abdülcelil Efendi’ye intisap etti. Kınalızâde Ali Çelebi’nin Kahire’de iken onunla görüştüğünü ve şairi pek fazla sevdiğini oğlu Hasan Çelebi tezkiresinde kaydeder. Esrar Dede ise ömrünün sonlarına doğru Hicaz’a gittiğini ve Hz. Peygamber’i ziyaretinden sonra Medine’de vefat ettiğini, Kınalızâde Hasan Çelebi de Şam’da gömülü olduğunu yazar. 945 (1538) senesinde Mısır’da bulunduğu kendi ifadelerinden anlaşılmaktadır. Kahire Mevlevihanesi’nde ikamet ettiği sırada bu tekkenin kütüphanesinde bulunan Eflâkî’nin Menâkıbü’l-Ârifîn adlı eserinin özetini çıkararak buna Sevâkıbü’l-Menâkıb-ı Evliyâullâh adını verdi. Mevlevihane’nin şeyhi vefat edince kendisine onun makamı teklif edildi. Uzleti sevdiği için bunu kabul etmedi. Kısa süre sonra Kahire’den ayrılarak Medine’ye gitti. Burada vefat edince Ravza-ı Nebi yakınındaki Mevlevihane’nin haziresine defnedildi.

Ahilik Ansiklopedisi

Karacaşehir’de olan zaviyenin kuruluşu ve bânisi hakkında bir bilgi yoktur. XV. yüzyılın son çeyreğinde zaviye şeyhliğini Ahi Mehmed’in oğullarından Ahi Salih Fakih, Hacı ve Orhan müştereken yürütmekteydiler. Zaviyenin akaratı arasında Karacaşehir’de bir çiftlik ve değirmen vardı. XVII. yüzyılın sonuna kadar faal olan zaviye ile ilgili bir yapı günümüze ulaşmamıştır.

Ahilik Ansiklopedisi

Küçükbaş hayvan yününün uzun süre suda dövülmesiyle yapılan kaba ve kalın kumaşa aba denir. Aba yapımı oldukça meşakkatli bir iştir. Abacılar, abalarını yaptıktan sonra dinge verirler ve dinkte dövüldükten sonra tekrar alırlar. Hayvan yetiştiriciliği taşrada yaygın olmasından dolayı abacılık Balıkesir, Gaziantep, Antakya gibi yerlerde gelişme gösterir. Osmanlı döneminin ilk zamanlarında yoksul giysisi olarak bilinen abayı dervişler, ilmiye sınıfı ve medrese talebeleri giyerdi. Abanın sağlam ve suya dayanıklı olmasından dolayı sonradan askerin yağmurluk, şalvar, yelek, dizlik, tozluk, zıbın gibi giyecek eşyaları ile binek hayvanlarının teçhizatı olarak da kullanılırdı. Osmanlıların XIX. yüzyılda Amerika Birleşik Devletleri’ne yaptığı ihracatın bir kısmını aba kumaşı oluşturuyordu.

Ahilik Ansiklopedisi

Genel Kurulda yapılan konuşmaların ve okunan evrakın, belirli bir sistematik içerisinde kayda alınan ve deşifre edilen tutanakların düzenlenmesi suretiyle oluşturulan süreli yayındır. Tutanak Dergisi’nde; geçen tutanak özeti, Genel Kurul gündemi, gelen kâğıtlar listesi, komisyon raporları (sıra sayıları), yazılı sorular ve cevapları gibi diğer metinler de yer alır.

[the_ad id=”2876″]

Anayasa’yla kurulan ve temel işlevi bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini görüşmek olan komisyondur. Komisyon; kalkınma planıyla ilgili teklifleri, kamu harcama veya gelirlerinde artış veya azalış gerektiren teklifleri yahut sadece belirli maddeleri bu niteliği taşıyan teklifler ile TBMM Başkanlığının kendisine havale ettiği diğer teklifleri görüşür. Ayrıca, Sayıştay Başkanı ve üyelerinin ön seçimi görevi de Plan ve Bütçe Komisyonuna verilmiştir (Any. m. 161; İçt. m. 20, 21; 3067 sayılı Kn.; 6085 sayılı Kn. m. 16).

İçtüzük’ün 20. maddesinde sayılan TBMM ihtisas komisyonlarından biridir. Temel görevi, TBMM Başkanlığı tarafından kendisine havale edilen millî güvenlik, savunma, Türk Silahlı Kuvvetlerinin görevli veya emekli personeline ilişkin bu personelin beslenmesi, eğitimi, özlük hakları, harcırah düzenlemeleri ile mesleğe alınma, çıkarılma veya meslekte yükselmeleri ve benzeri konulardaki kanun tekliflerini görüşmektir.

Yasama dönemi sona ermeden milletvekilliğinin kendiliğinden, belediye başkanı seçilme veya Meclis kararı ile sona ermesidir. Düşme sebepleri istifa, kesin hüküm giyme, kısıtlanma, milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte ısrar etme, Meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içerisinde toplam beş birleşim günü katılmama, Cumhurbaşkanı seçilme ve belediye

20

başkanı veya mahalli idare seçim sonucuyla gelinen diğer bir görevi tercih etme durumudur (Any. m. 84, 101; 2972 sayılı Kn. m. 17).

Milletvekillerine, Cumhurbaşkanı yardımcılarına veya bakanlara uygulanan disiplin cezalarından biridir. Bu ceza, Başkan’ın teklifi üzerine Genel Kurulca görüşmesiz işaret oyu ile kararlaştırılır. Hakkında bu ceza önerilen milletvekili, bizzat veya bir başka milletvekili aracılığıyla savunma yapabilir. Meclisten geçici olarak çıkarma cezası, en çok üç birleşim için verilir. Bu ceza, derhâl yerine getirilir. Bu cezaya uğrayan milletvekili, cezasının yerine getirilmesine karşı gelirse Başkan, oturumu kapatarak idare amirlerinden o milletvekilinin salondan çıkartılmasını ister. Bu milletvekili, cezası süresince Genel Kurul, komisyon, Başkanlık Divanı ve Danışma Kurulu çalışmalarına katılamaz. Ceza, tutanak özetine geçirilir. Geçici olarak Meclisten çıkarma cezası alan milletvekili izin alıp kürsüden açıkça af dilerse Meclise girme hakkını kazanır (İçt. m. 156, 162, 163).

TBMM Başkanlığı tarafından yılda iki defa yayımlanarak Genel Kurul tutanağına eklenen ve komisyonlara havale edilmiş veya komisyonlarca Genel Kuruldan geri alınmış yahut Genel Kurulca komisyonlara geri verilmiş işlerin hangi safhada olduğunu gösteren belgedir (İçt. m. 47).

Anayasa ve Adalet komisyonları üyelerinden oluşan, milletvekillerinin yasama dokunulmazlıklarının kaldırılmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkerelerini karara bağlayan ve milletvekillerinin devamsızlığı durumunu inceleyen komisyon ile Dilekçe Komisyonu ile İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu üyelerinden oluşan ve kamu denetçilerini seçen, Kamu Başdenetçisi için üç adayı Genel Kurul’a sunan ve Kamu Denetçiliği Kurumu’nun her takvim yılı sonunda, yürüttüğü faaliyetleri ve önerilerini kapsayan raporunu inceleyerek Genel Kurul’a sunan komisyondur.

Milletvekilleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, bakan yardımcıları ve üst kademe kamu yöneticileri ile görevi gereği toplantıda bulunması gereken kamu görevlileri dışında kimsenin katılamadığı, tutanakları en az 10 yıl yayımlanmayan ve toplantı içeriğinin devlet sırrı olarak saklandığı Genel Kurul toplantısıdır (İçt. m. 70 ve 71). Komisyonlar da kapalı oturum yapabilirler (İçt. m. 32).

6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun yürürlüğe girmesinden önce geçerli olan parlamenter hükümet sisteminde ilgili bakanlıklar tarafından genel gerekçe ve madde gerekçesi içerecek şekilde hazırlanan ve Bakanlar Kurulunun tüm üyelerinin imzalarıyla birlikte TBMM Başkanlığına sunulan kanun önerisidir.

Osmanlı döneminde çıkarılıp günümüze intikal eden kanun ve bu nitelikteki nizamnamelerle Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan günümüze kadar çıkarılan kanunların bir arada görüldüğü ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğünce hazırlanan yayındır. “Yürürlükteki Kanunlar Külliyatı” ve “Yürürlükteki Bazı Kanunların Mülga Hükümleri Külliyatı” olmak üzere iki bölümden oluşur. Yürürlükteki bir kanunun, zaman içinde yapılan değişikliklerin de işlendiği son hâlini görmek için Yürürlükteki Kanunlar Külliyatı’na bakmak gerekir. Bu Külliyat’a Cumhurbaşkanlığı internet sitesinden erişilebilmektedir.

Bir yasama yılında çıkarılan tüm kanunlar ile o yasama yılında kabul edilen ve Resmî Gazete’de yayımlanan TBMM kararlarını gösteren süreli yayındır. Kavanin Mecmuası olarak da bilinir. Dergi’de, kanun tekliflerinin görüşüldüğü komisyonlar, sıra sayısı numarası, görüşüldüğü Genel Kurul birleşimleri, sıra sayısının ve tutanakların ekli olduğu tutanak dergilerinin bilgilerine ulaşılır. Kanunlar dergileri TBMM Kütüphanesi’nde bulunmaktadır.

İdarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevli; TBMM Başkanlığına bağlı, kamu tüzel kişiliğini haiz, özel bütçeli, merkezi Ankara’da bulunan ve Başdenetçilik ile Genel Sekreterlikten oluşan kurumdur (6328 sayılı Kn. m. 4, 5). Ombudsmanlık olarak da isimlendirilir. Başdenetçilik, TBMM tarafından dört yıllığına seçilen bir Kamu Başdenetçisi ve beş Kamu Denetçisinden oluşur (bkz. Dilekçe-İnsan Haklarını İnceleme Karma Komisyonu). Kurum, Başdenetçi tarafından yönetilir ve temsil edilir (6328 sayılı Kn. m. 6).

6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun yürürlüğe girmesinden önce geçerli olan parlamenter hükümet sisteminde gündeme alınması kabul edilmiş bir gensoru önergesinin görüşmeleri esnasında milletvekilleri veya siyasi parti gruplarınca başbakan dâhil bir bakanın veya Bakanlar Kurulunun düşürülmesi amacıyla gerekçeli olarak verilen ve oylaması, görüşmelerin üzerinden bir tam gün geçtikten sonra yapılabilen önergedir. Önergenin kabulü, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla olur ve bu oylamada sadece güvensizlik oyları sayılır.

6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun yürürlüğe girmesinden önce geçerli olan parlamenter hükümet sisteminde kurulmuş bir hükûmetin göreve devam edebilmesi için gerekli olan TBMM desteğidir. TBMM’nin, bir bakana veya başbakanın şahsında hükûmete desteğinin var olup olmadığı, yapılan oylamayla anlaşılır. Anayasa gereği, yeni bir hükûmet kurulduğunda ya da hükûmet veya meclis üyeleri bu yönde istemde bulunduğunda güvenoyu aranır.

MİT Başkanlığı tarafından yürütülen Devlet istihbarat hizmetleri ile Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı tarafından görevleri gereği yürütülen güvenlik faaliyetlerine ve istihbari nitelikteki faaliyetlere ilişkin olarak İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve MİT Başkanlığınca hazırlanan yıllık raporlar üzerine Cumhurbaşkanlığınca hazırlanan yıllık raporun kendisine intikalinden itibaren doksan gün içinde yapacağı inceleme ve görüşmeler neticesinde hazırladığı raporu TBMM Başkanlığına sunmakla yükümlü, 17 üyeli komisyondur. Millî güvenliğe ilişkin konularda görüş ve öneriler sunma, güvenlik ve istihbarat konularında uluslararası alanda kabul gören gelişmeleri izleme, kendi faaliyetlerine ilişkin rapor hazırlama, güvenlik ve istihbarat hizmetleri sırasında elde edilen kişisel verilerin güvenliğini ve bireyin hak ve özgürlüklerini koruyucu öneriler geliştirme görevleri de vardır (2937 sayılı Kn. ek m. 2).

6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun yürürlüğe girmesinden önce geçerli olan parlamenter hükümet sistemi döneminde, görevde bulunan başbakan veya bir bakanın siyasal sorumluluğunu doğuracak bir kararı netice verebilecek şekilde hükûmetin genel siyaseti veya ilgili bakanın kendi görev alanında uyguladığı politika ve gerçekleştirdiği faaliyetlere ilişkin olarak Genel Kurulda yapılan görüşmedir. Bu görüşmenin sonunda istem üzerine yapılacak oylamada, güvensizlik oyları üye tamsayısının salt çoğunluğuna erişirse hükûmet veya bakan düşmüş olur.

Anayasa’nın 74. maddesinde düzenlenen dilekçe hakkı kapsamında TBMM’ye gönderilen dilekçelerin incelenmesi ve karara bağlanmasıyla görevli komisyondur (İçt. m. 20; 3071 sayılı Kn. m. 8). Vatandaşların talep ve şikâyetleri üzerine idari işlem ve eylemler Komisyon tarafından denetlenmektedir. Dilekçeleri inceleme ve karara bağlamanın usul ve esasları TBMM İçtüzüğü’nde gösterilir (İçt. m. 115-120).

İçtüzük’ün 20. maddesinde sayılan TBMM ihtisas komisyonlarından biridir. Temel görevi, TBMM Başkanlığınca kendisine havale edilen uluslararası andlaşmaların onaylanmasının uygun bulunmasına ilişkin kanun teklifleri ile Türkiye Cumhuriyetinin dış ilişkilerinin teşkilatlandırılması, idaresi ve dış ilişkilerle ilgili kanun tekliflerini görüşmektir. Komisyon ayrıca parlamenter diplomasi çerçevesinde, başkan düzeyinde veya heyet şeklinde yurt dışı parlamentolara veya uluslararası örgütlere ziyaretler gerçekleştirmekte, yurt dışından gelen parlamenter heyetlerini veya hükûmet temsilcilerini kabul etmektedir.

İçtüzük’ün 20. 4 maddesinde sayılan TBMM ihtisas komisyonlarından biridir. Temel görevi, TBMM Başkanlığınca kendisine havale edilen bayındırlık, imar ve iskân, haberleşme, elektronik haberleşme, elektronik ticaret, denizcilik, posta iş ve hizmetleri ile turizm işleri ve benzeri konulardaki kanun tekliflerini görüşmektir.

Türkiye’nin AB’ye katılım sürecine ilişkin gelişmeleri izlemek ve müzakere etmek, AB’deki gelişmeleri takip etmek, bu gelişmeler hakkında TBMM’yi bilgilendirmek ve istenildiğinde, TBMM’ye sunulan kanun tekliflerinin AB mevzuatına uygunluğunu inceleyerek ihtisas komisyonlarına görüş sunmak üzere kurulmuş olan ihtisas komisyonudur (4847 sayılı Kn. m. 1).

Cumhurbaşkanının, Anayasa uyarınca TBMM’den Türk Silahlı Kuvvetlerinin belirli bir süre için yabancı ülkelere gönderilmesine yönelik izin talebidir. İzin verilmesi, TBMM’nin bu yönde bir karar almasına bağlıdır. Söz konusu 3 kararı Cumhurbaşkanı uygular (Any. m. 92; İçt. m. 130).

Kanunların, Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin, TBMM İçtüzüğü’nün Anayasa’ya uygunluğunu, dokunulmazlığın kaldırılması ve milletvekilliğinin düşürülmesine dair TBMM kararlarını denetleyen, siyasi parti kapatma davalarını karara bağlayan ve partileri mali yönden denetleyen, Yüce Divan olarak da görev yapan ve Anayasa ile kendisine verilen diğer görevleri yerine getiren yüksek mahkemedir (Any. m. 146, 147, 148, 149, 150, 151, 152, 153). (Bkz. Yüce Divan).

İçtüzük’ün 20. maddesinde sayılan TBMM ihtisas komisyonlarından biridir. Temel görevi, TBMM Başkanlığınca kendisine havale edilen TBMM İçtüzüğü değişiklik teklifleri ile Anayasa’nın değiştirilmesi, siyasi partiler ve seçim mevzuatı, TBMM üyelerinin statüsü ve hakları, anayasal kuruluşlar ile benzeri konulardaki kanun tekliflerini, ayrıca seçimlerin yenilenmesine dair önergeleri görüşmektir. Anayasa ve Adalet Komisyonu üyelerinden oluşan Karma Komisyon kapsamında milletvekili dokunulmazlık dosyalarını inceleme ve görüşüp raporunu Genel Kurula sunma görevi de vardır. Bunun yanı sıra Komisyon, İçtüzük’te gördüğü aksaklıkları ve bunların düzeltilmesi için uygun gördüğü tedbirleri, bir rapor halinde Meclis Başkanlığına sunabilir (İçt. m. 95, 131 ve 181).

Devletin temel ilkelerini, yönetilenlerle ilişkilerini, ana kuruluşunu; yasama, yürütme ve yargının örgütlenmesini ve birbirleriyle ilişkilerini; vatandaşların temel hak ve ödevlerini düzenleyen ve tüm kişi, kurum ve kuruluşları bağlayan en üst hukuk normudur. Yürürlükteki Anayasa, 18.10.1982 tarihinde Kurucu Meclis tarafından halkoyuna sunulmak üzere kabul edilmiş, 07.11.1982 tarihinde halkoyuna sunulup kabul edildikten sonra 09.11.1982 tarihli ve 17863 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’dır.

6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun yürürlüğe girmesinden önce geçerli olan parlamenter hükümet sisteminde Bakanlar Kuruluna katılmayan ve grubu bulunan siyasi partiler arasında en fazla milletvekiline sahip olan partidir. Siyasi partilerin milletvekili sayılarının eşit olması hâlinde, son milletvekili seçimlerinde aldıkları muteber oy sayısına bakılır (2820 sayılı Kn. m. 35).

İçtüzük’ün 20. maddesinde sayılan TBMM ihtisas komisyonlarından biridir. Temel görevi, TBMM Başkanlığı tarafından kendisine havale edilen adalet işleri ile medeni hukuk, ceza hukuku, borçlar kanunu gibi temel kanunlar, yargılama hukuku, mahkemelerin kuruluş ve işleyişleri, kaçakçılıkla mücadele, af, terörizmle mücadele, hâkimler, savcılar ve avukatlar ve benzeri ile ilgili konulardaki kanun tekliflerini görüşmektir.