CUMHURBAŞKANI MAAŞI NE KADAR?

Cumhurbaşkanı maaşı 81 bin 250 lira.

MİLLETVEKİLLERİ MAAŞI NE KADAR?

Milletvekilleri 25 bin lira maaş almaktadır. Aynı zamanda emekli maaşı olan milletvekilleri de bulunuyor. Bunlar da hem emekli maaşlarını hem de milletvekili maaşlarını almaya devam etmektedirler.

Bir Ömür Nasıl Yaşanır? – İlber Ortaylı

50 Soruda Yapay Zeka – Cem Say

Fasa Fiso – Teoman

Sivrisinek Şehirde – Erlom Ahvlediani

Saatleri Ayarlama Enstitüsü – Ahmet Hamdi Tanpınar

Don Kişot – Miguel de Cervantes

Morgue Sokağı Cinayeti – Edgar Allan Poe

Yürümenin Felsefesi – Frederic Gros

Kan ve Gül – Alper Canıgüz

Dublörün Dilemması – Murat Menteş

İnsan Nedir? – Mark Twain

Robinson Crusoe – Daniel Defoe

Karantina uygulanan şehirler neler? Hangi şehirlerimize koronavirüs karantinası uygulanıyor? Karantina uygulanan şehir, köy ve mezralar nelerdir? Türkiye’de coronavirüs karantinası!

Koronavirüs tüm dünyada büyük bir salgın ve tehdit olmaya devam ediyor. Devletler corona virüs için birçok önlem almış durumda. Türkiye’de koronavirüs önlemleri neticesinde ciddi adımlar atıyor. Özellikle corona virüs riskinin olduğu bazı köy ve şehirler karantina altına alındılar. Bu bölgelere giriş ve çıkışlar kapatıldı. Hangi şehirlerimize ve beldelere karantina uygulandığı detaylarıyla haberimizde.

KARANTİNA UYGULANAN İLLER VE BELDELER ŞU ŞEKİLDE:

ÇANAKKALE

Çanakkale’nin Çan ilçesine bağlı Maltepe köyü, İlçe Hıfzıssıhha Kurulu tarafından alınan karar ile 14 gün süreyle karantina altına alındı.

GİRESUN

Giresun Valiliği, Çamoluk ilçesine bağlı Karadikmen köyünün koronavirüs nedeniyle karantina altına alındığını duyurdu. Giresun Valiliği’nden yapılan açıklamada, “Çamoluk ilçesi Karadikmen köyünde, koronavirüs (Kovid-19) salgının kontrolü amacıyla, Umumi Hıfzıssıhha kanununun 27. ve 72. maddeleri kapsamında ikinci bir değerlendirmeye kadar karantina uygulanmasına karar verildi” denildi.

SİVAS

Sivas’ta koronavirüs tedbirleri kapsamında 5 köy karantina altında alındı. Koronavirüs tedbirleri kapsamında Sivas’ın Akıncılar ilçesinde 1 köy, Suşehri ilçesinde 2 köy ve Koyuluhisar ilçesinde 2 köy karantina altına alındı.

ÇANKIRI

Çankırı’nın Çerkeş ilçesine bağlı Aliözü köyünde yeni tip koronavirüs tedbirleri kapsamında karantina uygulamasının başlatıldığı bildirildi. İlçeye bağlı Aliözü köyünde, şehir dışından cenazeye gelen bir kişinin dönüşte yaptırdığı testin pozitif çıkması sonucunda köye giriş ve çıkışlar geçici süreyle durduruldu.

KÜTAHYA

Kütahya’nın Simav ilçesi Yeşildere köyünde 55 yaşında bir hastanın koronavirüs testinin pozitif çıkması üzerine köy karantinaya alındı. Simav ilçesine 25 kilometre uzaklıkta bulunan 900 nüfuslu 250 haneli Yeşildere köyünde oturan 55 yaşında İbrahim Otman isimli hastanın koronavirüs testinin pozitif çıkması üzerine köy karantinaya alındı. Şahsın Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Evliya Çelebi Eğitim ve Araştırma Hastanesinde tedavisi sürerken, hastayla temas eden 37 kişi de karantinaya alındı.

GÜMÜŞHANE

Gümüşhane’nin Şiran ilçesi Yukarı Kulaca köyü koronavirüs tedbirleri kapsamında karantina altına alındı. Gümüşhane Valiliği’nden konuyla ilgili yapılan açıklamada “Kocaeli ilinden gelen bir vatandaşımızın Kocaeli ilinde Koronavirüs pozitif bulgusu bulunan bir kişiyle teması tespit edildiğinden Şiran İlçesi Yukarı Kulaca Köyü’nde karantina tedbiri alınmıştır” denildi.

ARTVİN

Artvin’in Boçrka ilçesi Cami Camili köyü, 65 yaş ve üzeri nüfusun fazla olması nedeniyle karantina altına alındı. Köye giriş ve çıkışlar durduruldu. Jandarma ekipleri köyün giriş ve çıkış noktalarında önlem alırken, cami hoparlörlerinden yapılan anonslarla vatandaşlar, evlerinden çıkmamaları yönünde uyarılıyor.

Bu arada Artvin’in Ardanuç ilçesi Geçitli köyünden geçen Ardahan bağlantı yolu da tedbir amacıyla ulaşıma kapatıldı. Ardahan’a gitmek isteyenler, Şavşat-Ardahan karayolunu kullanacak.

TUNCELİ

CHP Tunceli’nin Mazgirt ilçesine bağlı Geçitveren köyünde, 2 kişide koronavirüs testinin pozitif çıkması üzerine köy karantinaya alındı.

İstanbul’dan gelen bir ailenin 85 yaşındaki bir kadın ve 70 yaşındaki erkeğin rahatsızlanması sonrasında ise Tunceli Devlet Hastanesi’ne götürüldüğü ve yapılan testler sonucunda koronavirüs testlerinin pozitif çıkması nedeniyle köyün karantina alındığı öğrenildi.

MALATYA

Malatya Valiliği, Darende ve Arapgir ilçelerinde 2 mahallenin koronavirüs nedeniyle karantina altına alındığını bildirdi. Malatya Valiliği’nden yapılan açıklamada, Darende İlçe Hıfzıssıhha Kurulu kararıyla Ilıca Mahallesi ve Arapgir İlçe Hıfzıssıhha Kurulu kararıyla da Eğnir Mahallesinde koronavirüs salgını nedeniyle 29 Mart 2020 tarihi itibariyle karantina kararı altına alındığı belirtildi.

YOZGAT

Yozgat merkeze bağlı Derbent veÇekerek ilçesine bağlı Yukarıkarahacılı köyü yeni tip koronavirüs (covid-19) tedbirleri kapsamında karantina altına alındı. Köyde jandarma ekipleri geniş önlem alırken köye giriş ve çıkışların yasaklandığı aktarıldı.

VAN

Van’ın Çaldıran ilçesindeki Han Mahallesi’nin ardından İran sınırındaki Başkale ilçesine bağlı Esenyamaç Mahallesi ile Çatak ilçesine bağlı Çemik ve Tellikaya mezraları da koronavirüs nedeniyle karantinaya alındı. 2 pozitif vakanın olduğu mahalle ve mezralara, araçların giriş ve çıkışlarına izin verilmiyor.

RİZE

Rize merkeze bağlı Kendirli beldesi ve yakınındaki Yeni Selimiye, Beştepe, Esentepe ve Maltepe köyleri potansiyel koronavirüs vakalarının önüne geçebilmek için karantina altına alındı.

DÜZCE

Düzce Valiliği tarafından il genelinde bulunan tüm köylerde ev karantinası uygulaması başlatıldı. Köye şehir dışından gelen her kişi “Ev karantinasına” alınarak 14 gün takip edilecek.Düzce İl Pandemi Kurulunun gerçekleştirdiği olağanüstü toplantı sonrasında il genelinde bulunan 278 köy muhtarına yeni kararları açıkladı. Buna göre il genelinde tüm köylerde ev karantinası süreci başlatıldı. Alınan bilgilere göre, Düzce’ye başka bir şehirden gelen tüm vatandaşların korona virüs (COVİD-19) hastalığı açısından geldiği tarihten itibaren ev karantinası başlatılacak. Muhtarlara gönderilen ‘Evde COVİD-19 kapsamında büyükşehir/başka şehirlerden gelenler için Karantina Bilgilendirme ve onam formu ile il dışından gelenlerin takibi yapılacak. Her vatandaşa da durum tebliğ edilecek. Gelen vatandaşlar ikametlerinde 14 gün boyunca çıkmamaları ve misafir kabul etmemeleri konusunda bilgilendirme muhtarlar tarafından yapılacak. Ayrıca muhtarlar köy genelinde tüm vatandaşlara gerekli olmadıkça evden çıkmamaları konusunda da anons yapacak.

BAYBURT

Bayburt’ta Aşağıçimağıl ve Ortaçimağıl köyleri yeni tip Korona virüs tedbirleri kapsamında karantinaya alındı. Bayburt Valiliğinden yapılan açıklamada, Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 27. ve 72. maddeleri kapsamında 2 köyün karantinaya alındığı bildirildi. Kararın Covid-19 ile mücadele kapsamında verildiği duyurulan açıklamada, “İlimiz merkez ilçesine bağlı Aşağıçimağıl ve Ortaçimağıl köylerinde Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 27. ve 72. maddeleri kapsamında 30 Mart 2020 tarihinden itibaren ikinci bir değerlendirmeye kadar karantina uygulamasına geçilerek köye giriş ve çıkışlar kapatılmıştır” ifadesi kullanıldı.

Zoom Meeting online görüşmeler, toplantılar, eğitimler, online dersler yapılabilen bir platformdur. Uygulamasını indirip veya tarayıcı üzerinden hem mobil ve tablet cihazlarında hem de bilgisayarlarda rahatlıkla çalışma yapabilirsiniz. Zoom uygulaması dünya üzerine yapılan araştırmalar sonucu en iyi 200 eğitim-öğretim aracı arasında kabul edilmektedir. Zoom ile hem mobil cihazlarınızdan hem de bilgisayarlardan sesli veya görüntülü görüşme, online ders verme, online ders alınabilir.

Gelişme yan başlığı adı altında da yapmış olduğumuz tanıma göre gelişme; organizmaların, büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimiyle sürekli olarak ilerleme kaydeden değişmesi olarak tanımlanmaktadır. Gelişim bir süreçtir ve gelişim devamlıdır. Gelişim organizmanın, ilk oluşum anından başlayarak bedensel, zihinsel, dil, duygusal, sosyal gibi çok yönlü ilerleyen, belli koşulları olan en son aşamasına ulaşıncaya kadar sürekli ilerlemeyle devam eden bir değişimidir.

“Çocuk eğitimi söz konusu olunca, gelişim evrelerinin ve gelişim özelliklerinin bilinmesi bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır.” Gelişim, sürekli olduğundan, çocuğun ilerleyen her yaşında devam etmektedir. Çocuğun gelişim dönemi özelliklerinin bilinmesi, eğitimci ve öğretmenlerin dikkat etmesi gereken önemli konulardandır, çünkü bu durum çocukları tanımalarına ve onlara daha kolay ulaşabilmelerine yardımcı olur. Her gelişim döneminin kendine özgü bir özelliği vardır.63 “Bireyin hayatını genel hatlarıyla; çocukluk, ergenlik, yetişkinlik ve yaşlılık gibi ana gelişim dönemlerine ayırarak incelemek mümkündür.”

Eğitimin etkili olabilmesi insan yapısının ve gelişim özelliklerinin iyice anlaşılmasına ve ona göre eğitimöğretim ortamlarının hazırlanmasına bağlıdır. Bunun için, insanın gelişim özelliklerini ve ona nasıl ulaşılabileceğini bilmek ve öğrenme olayının nasıl gerçekleştiğini bilmek, eğitimle uğraşanlar için büyük önem taşır.

“Psikolog ve pedagoglar çocukların ortak eğilimlerini ve davranış kalıplarını göz önünde bulundurarak, çocuğun gelişim çağını çeşitli evrelere ayırmışlardır.”66

Tablo1 Gelişim Evreleri:

Biz bu çalışmamızı, ilk ergenlik dönemi (1114) yaşlar arasında bulunan öğrenciler üzerinde yürüttüğümüzden dolayı bu dönemin gelişim özelliklerini öne çıkaracağız.

İlk ergenlik döneminden hemen önce son çocukluk dönemi içerisinde olan çocuk, bilişsel gelişim açısından somut işlemler döneminde olduğu için soyut kavramları somutlaştırma davranışı gözlemlenmektedir. Aynı zamanda sosyal gelişim açısından da çocuk için, kendini okulda, arkadaş ve oyun grubu içinde bulduğu ve sosyalleşmenin ilk adımlarını atmaya başladığı dönemdir. Bu dönemde çocukta kolay etkilenebilme, karşıt görüşe yönelme ve rekabet özellikleri ağır basar. Yine bu dönemde bilinçli bir sorumluluk anlayışı başlar.

İlk ergenlik döneminin yaş aralığına bakılacak olursa; 11 yaşında başlar ve ergenlik çağı ile son bulur. Bu dönem, çocuğun gelişip güçlenme dönemiolduğu kadar, duygusal alanda da önemli değişikliklerin gerçekleşmeye başladığı bir dönemdir. Olgunlaşma çağının da ilk basamağıdır.

İlköğretim çağındaki bütün çocuklar, biyolojik, duygusal ve sosyal gelişim açısından önemli bir değişim ve ilerleme kaydetmektedirler. Bu değişim ve ilerlemelerle birlikte, çocukların dini gelişim düzeyleri de farklılıklar arz etmektedir. Dönemin sonlarına doğru çocukların zihninde daha önceleri taklit veya sadece ezberden ibaret bir kavram olarak karşılarında duran; inanç, ibadet, dua vb. pek çok dini kavram daha açıklanabilir ve çocuğun zihninde daha anlamlı bir hale gelmektedir.

Aynı gelişim dönemi içerisinde bulunan çocukların aynı davranışları sergilemeleri mümkün olmamaktadır. Çünkü çocuğun gelişimine etki eden pek çok faktör vardır. Bunların başında aile, kalıtım ve çevre gelmektedir. Bundan dolayı çocukların davranışlarında sadece belirlenen gelişim evrelerini ele alarak incelemek eksik bilgiler edinmemize neden olacaktır. Bu açıdan bu faktörlerin hepsi birlikte incelenip ele alınmalıdır.

Arzu Doğan

SAMER

“Okullar girdisi ve çıktısı insan olan kurumlardır. Dolayısıyla okullar insan eliyle insanların eğitildiği böylece insanların/toplumun ihtiyaçlarının karşılandığı kurumlardır.57 “Okulun amacı sadece öğrencilere bilgi kazandırmak, onları zihin ve bedenen eğitmek değil, aynı zamanda onların fikir ve iradelerini güçlendirerek, sağlam karakterde insan olmalarına yardımcı olmaktır. Okul bireyi çok yönlü olarak etkilemektedir. Okulun işlevlerini yerine getirmede ona katkı sağlayan alanlardan biri de dindir.”58 Okullar toplumun ihtiyaçlarını karşılayan kurum niteliğinde olmasından dolayı bireylerin din konusunda olan ihtiyacını da karşılamak durumundadır. Bireyleri çok yönlü geliştirmeyi ilke edinen okulun din eğitimindeki genel hedefi; “Yetişmekte olan nesle din hakkında doğru bilgi vermek, onların toplumda yaygın olan zihniyetler üzerinde düşünmelerini sağlamak ve gençleri bilinçlendirmek”59 olarak ifade edilebilir. Bu sayede öğrenciler din hakkında bilinçlenmiş olacaklardır.

Din eğitiminde dini değerleri öğrenciye hazır olarak sunmak yerine öğrencinin o değeri anlaması ve kendi değeri haline getirmesi amaçlanmalıdır. Kuru kuruya hazır olarak sunulan bilgilerin davranışlara çok az bir etkisi olmaktadır. Öğretim, öğrencilerin bu değerleri anlamlandırıp, kendi davranışları haline getirmesine yardımcı olacak şekilde ve bunu gerçekleştirmeye dönük olarak düzenlenmelidir. Din eğitimi ile öğrencinin kendi değerlerini anlaması, geliştirmesi, bunları kişiliğinin ifadesi haline getirilmesinin yolu gösterilmelidir.

Günümüzde okullara, öğrencilerin davranışlarının iyileştirilmesi ve değerlerini unutmayan, yaşatan bireyler yetiştirmesi açısından büyük görevler düşmektedir. İstenilen sonuçların ortaya çıkabilmesi için de en büyük pay özellikle din kültürü öğretmenlerimize düşmektedir. Değerleri öğrencilere aşılamada öğretmenlerin etkili rehberliğine ihtiyaç vardır.

Çocuğun dine dair merak ettiği soruları öğretmeni ile paylaşması, olması gereken bir davranıştır. Hatta din eğitimin etkili bir şekilde yapılmasını sağlayan olmazsa olmazlardan birisi de merak edilen ve cevap bulunması istenen sorulardır. Bu, dikkat edilecek bir noktadır. Öğrenciye din hakkında sorduğu sorulara cevap verme üslubu çok önemlidir. Öğrenciyi sorduğu sorudan dolayı yargılamamak, katı ve yasaklayıcı bir tavırla terslememek gerekir. Soruya daha makul bir şekilde cevap verme yönteminin bulunması gerekmektedir Aynı zamanda verilen cevaplar çocuğun gelişim seviyesine uygun olmalıdır. Bu yüzden bir din dersi öğretmeni sabırlı olmalı ve kendini geliştirerek yeni nesle ayak uydurabilmelidir. Bir din dersi öğretmeni her öğrenciye zorla dersle ilgili herhangi bir şey yaptıramayacağını bilmelidir. Kesinlikle unutulmaması gereken en önemli nokta ise ancak isteyen öğrenci öğrenebilir. Öğrencinin din dersine karşı tutumlarında din dersi öğretmeninin de payı büyüktür. Bu nedenle öğretmen, öğrencilere önce kendini sevdirmelidir. Bunu yapacak öğretmen ise önce kendini severek işe başlamalıdır. Kendini ve işini seven insan mutlu bir insandır ve ancak böyle bir insan çevresiyle olumlu ilişkiler kurabilme yeteneğine sahiptir. Bu nedenle öncelikle öğrenciyle arasında sevgi bağı kurabilen öğretmen başarılı bir öğretmendir.

Arzu Doğan

SAMER

İslam dininin geleneklerine bakıldığı zaman çocuğun eğitimi dünyaya geldikten sonra değil, daha dünyaya gelmeden yani anne karnındayken başlar. Bu sebeple çocuk sahibi olacak eşler, çocuk anne karnındayken helal daire içinde yaşamaya özen gösterirler. İslam’a uygun olmayan davranışları sergilemek anne karnındaki çocuğa etki edeceğine inanırlar.

Çocuğun eğitimi, ilk olarak ve tabii olarak toplumun temel taşı olan ailede başlar. Açıktır ki ailede alınan eğitim kişinin tüm hayatını etkiler. Ailede alınan din ve ahlak eğitimi her çocuk için aynı düzeyde olamamaktadır. Bazı çocukların, ailede sağlıklı bir din ve ahlak eğitimi almalarının önünde bazı engeller olabilmektedir. Bu bağlamda bazı ailelerin dine karşı ilgisiz bir tutum ve davranış içinde olmaları; ilgili olan ailelerin de bazılarının etkili bir din eğitiminin metot ve yöntemlerini bilmemeleri sonucunda, çocukların büyük çoğunluğunun, bu kritik dönemi, din eğitimi açısından verimli geçirememelerine neden olmaktadır.45 “Aile ortamında verilen din eğitimi tarzının, sonraki yıllarda çocuğu dinden uzaklaştıran ya da dini değerlere bir daha kopmamak üzere bağlayan iki yönünün bulunması bakımından oldukça önem arz ettiği söylenebilir.”

Birey doğumdan itibaren getirdiği kapasitesi ve yetenekleri ile çevresiyle etkileşim sürecinde toplumsallaşır ve sosyalleşir. Birey içinde yaşadığı toplumun inanç ve dini uygulamalarından etkilenir ve yaşadığı toplumun bir parçası olarak dinini öğrenir. Ailesinin ve içinde yaşadığı toplumun dinini öğrenerek, din ile ilgili davranış ve tutumlarını şekillendirir.

“Amerikalı din eğitimcisi olan James M. Lee, geleceğin din eğitiminin aile temelli olması gerektiğini belirterek özetle şunları söylemektedir: Potansiyel olarak en kapsamlı ve en başarılı din eğitimi programı aile temelli din eğitimidir. Yaşam en derin ve kişisel seviyede aile içinde yaşanmaktadır. Hatta bu durum parçalanmış ya da tek anne ve babadan oluşan aileler için bile geçerlidir. Psikolojik veriler şunu ortaya koymaktadır ki; kişinin değer ve tutum yapısı ilk altı yaşında oluşmaktadır. Bu da büyük ölçüde aile içinde yaşanmaktadır. O bakımdan aile hayatı ve aile temelli din eğitimi, son derece önemli görülmektedir.”

Bireyin gençlik ve yetişkinlik dönemindeki dini inanç, duygu, tutum ve davranışlarının temeli de büyük ölçüde çocukluk döneminde ailede atıldığından dolayı, verilecek iyi bir eğitimle çocukta din duygusunun sağlıklı bir gelişimi sağlanabileceği gibi, bireyin ilerideki sağlıklı bir dini yaşam sürmesine katkı sağlayacaktır. Aksi durumda yanlış ya da baskı ve zorlamalarla bir eğitim vermek suretiyle ondaki din duygusunun körelmesine hatta ileriki dönemlerde dinden uzaklaşmasına neden olunabilir.

Bu nedenle bu konuda oldukça hassas davranmak gerekmektedir. Genel olarak bizler “Anne babalar ve din eğitimcileri olarak, çocuklarımızın bizim inandığımız dine inanmalarını, ona bağlanmalarını arzu ederiz. Gönlümüz bunu ister. Bu, son derece doğal bir durumdur. Ancak bu arzumuzu gerçekleştirmek amacıyla kendi inanç dünyamızı onlara dayatmaya, empoze etmeye, buyurgan bir tavır takınmaya, bizim sunduklarımızı onların hiç sorgulamadan kabullenmelerini, bizi aynen taklit etmelerini istemeye kalkışmamız, hoş görülecek bir tutum değildir; bundan olumlu sonuç alınmaz. Din eğitimi adına böylesi bir yaklaşım, çocuklarımızın özgürleşmelerini değil tutsaklaşmalarını doğurur.”50 Anne babaların bu tutumları çocukların hayatlarının tamamını etkileyebilmektedir. Örneğin; bir çocuğun baskı ve zorlamalarla namaz kılmaya alıştırılmaya çalışılması, bu çocuğun sadece anne ve babasının yanındayken namaz kılması ve onlar yokken namazı terk etmesi hatta belli bir yaştan sonra bir daha namaz kılmak istememesi baskı ve zorlamayla çocuğa hiçbir davranış kazandıramayacağımızın göstergesidir. Bu yüzden çocuğa din eğitimi verirken ona biraz zaman vermek gerekir.

Öncelikle çocuğun yapması istenilen davranışı anlatmak, ona öğretmek gerekir ki çocukta farkındalık oluşsun. Tabi önemli konulardan biri de çocuktan yapmasını istediğimiz davranışları örnek olarak görebileceği rol model olabilmek. Yani çocuktan yapılması istenen davranış anne baba tarafından sergilenmiyorsa anne babasının bu isteği çocuk tarafından karşılıksız bırakılır. Yani anne veya baba çocuğa sürekli kitap okumasını emrederek onun kitap okumasını istiyor ve hatta kitap okumanın yararlarını sürekli olarak çocuğa anlatıyorsa, bu durum çocuğun belki de kitap okumaktan nefret etme derecesine ulaşmasına neden olabilmektedir. Hal bu ki evde yarım saatte olsa tüm ailenin bir araya gelip belli bir kitap okuma saatinin olması durumunda okumak, çocuk için eziyet değil, bir zevk haline gelebilecektir.

Çocuk doğası gereği oyun oynamaya, eğlenmeye ihtiyaç duyar. Bundan dolayı ailede bireylerinin dikkat etmesi gereken bir husus da; çocuğu küçük yaşlardan itibaren yoğun dini sohbetler ortamında bırakılarak, oyun ve eğlence isteğinin bastırılması davranışıdır. Bu durum, dindarlık seviyesi oldukça yüksek olan ailelerde çocuğun oyun isteği bastırıldığı veya engellendiği durumlarda, dini eğitimin ölçüsüz yapıldığı ailelerde çocuğun gençlik dönemlerinde ailenin değerlerine ve kutsal kabul ettiklerine karşı isyankâr tavırlar sergilediği görülmektedir.51 Bu sebeple çocuğa din eğitimi verilirken de kararında verilmeli, çocuğu yaşının vermiş olduğu vazgeçilmez bir dönem olan oyun ve eğlenceden mahrum etmenin getireceği sonuçlar öngörülmelidir.

Bazı aileler, çocuklarının küçük yaşlarda yaptıkları yanlış davranışlara çocuk büyüdüğü zaman bu davranışından vazgeçer beklentisine girmektedirler. Hatta bazı aileler uygun olmayan davranışlarına alkış tutup çocuğun bu davranışını destekleme mesajı vermekte, daha sonra çocuk biraz büyümeye başladığı zaman bu davranıştan vazgeçirmeye çalıştıklarında bunu başarmakta güçlük çekmektedirler. Bu durumda, tutarlı davranmayan anne babaya bakan çocukta davranışlarında tutarlı olmamaya başlamaktadır. Bu gibi zamanında müdahale edilmeyen yanlış davranışlar, ileride anne babanın çocuktan şikâyet etme sebebi haline gelmektedir. Bu sebeplerden dolayı, çocuklar küçük yaşlardan itibaren; ana babaya, öğretmene ve büyüklere itaate, küçüklere karşı sevgi ve şefkatle davranmaya sevk edilmeli, kaba davranışları düzeltilmeli ve bu davranışların bilinci verilmelidir. Çocuğun iyi davranışları takdir edilerek kontrollü bir şekilde ödüllendirilmeli, hatalı davranışlarında, hemen kızmak yerine yapıcı olmalı ve doğruya yönlendirerek uyarılmalı, çocuğun gururunu incitecek davranışlardan, fiziksel şiddetten ve eleştirilerden kaçınılmalıdır. Unutulmaması gereken en önemli nokta ise; çocuğun yanlış davranışı ve tutumunu engellenmeye çalışılırken, mutlaka davranışın doğrusu da anlatılmalıdır. Hataların düzeltilmesinde, hakaret etme, azarlama, bağırıp çağırma, arkadaşlarıyla arasında bir takım kıyaslamalar yapma ve kıskandırma gibi fayda getireceği zannedilen davranışlar, çocuğa faydadan çok zarar getirir. Çünkü bu hareketler çocuğu arsızlığa ve inat ederek aynı yanlış işi tekrarlamaya sevk eder. Esasen bu gibi tutumlar sözlü eğitimin çocuk üzerindeki etkisini kaldırır.

Günümüzde çocuk eğitiminde karşılaşılan sorunlardan birisi de toplumumuzda var olan otoriter anlayışa bir tepki olarak gelişen aşırı özgürlük anlayışıdır. Bu anlayışın yaygınlaşmasının bir sonucu olarak da kimsenin sözünü dinlemeyen, her istediğini yapmak isteyen, sınır tanımayan, şımarık ve bencil çocuklar yetişmeye ve çoğalmaya başlamıştır. Tabii olarak bu anlayışın yerleşmesinde ailede alınan eğitimin önemli rolü vardır. Günümüzdeki ebeveynlerde ‘Ben görmedim çocuğum görsün, ben yaşamadım o yaşasın’ anlayışı çocuklara çokça yansıtıldığından, çocuklar her şeyi yapabilme özgürlüğüne sahip olduklarını bilinçaltlarına işlemekte zorluk çekmemektedirler. Ne yazık ki bu durum da ölçüsüz davranışlar sergileyen yeni nesillerin artmasına sebebiyet vermektedir.

Ailelerin önemle takip etmesi gereken bir diğer konu da çocuğun evde ne izlediğine ve teknolojik aletlerle ne kadar vakit geçirdiğine dikkat etmesidir. Günümüzde kitle iletişim araçlarının hayatımıza olan etkileri büyüktür. Dolayısıyla çocuğun bu araçlarla olan takibi titizlikle yapılmalıdır. Örneğin; evde oturup hep beraber izlenebilecek, ahlaki açıdan izlenmesinde sakınca olmayan filmler özenle seçilerek izletilmelidir. Çocuğun okumak istediği veya okuması için eline verilen kitapların dahi içeriğini öncelikle kontrol edip, daha sonra okumaları için verilmelidir. Bilgisayar başında geçirdikleri zaman kontrol edilmeli ve geçireceği zamanın belirleyicisi çocuğun yaptığı ödevin karşılığı olmamalıdır. Günümüz toplumunda çocukların kontrolü ve takibi daha çok güçleştiğinden ailelere düşen görev artmaktadır. Bir kez daha önemini belirtmek gerekirse; değişen yaşam koşulları içerisinde din eğitimi veren anne babalar eskide kalmamalı, günümüz şartlarına göre dini konuları güncelleyebilmeli ve buna göre bir eğitim uygulayabilmelidirler. Çalışmamıza konu olan öğrenci yaş gruplarında, kitle iletişim araçlarından televizyon, sosyalleşmede önemli etkiye sahiptir. Özelliklede bu yaş grubu içerisinde bulunan çocuklar, televizyonda izledikleri pek çok olumsuz olayların davranışlarına önemli ölçüde yansıdığı görülmektedir. Özellikle dizi ve filmlerde bulunan karakterler, çocukların kişiliklerini etkileyebilmektedirler. Bu durum ergenlik dönemine girmeye aday çocuklar üzerinde daha çok etkiye sahip olmaktadır. Genel olarak şiddet yanlısı film veya dizi karakterlerine olan özen daha fazla gözlenmektedir.

Anne babaların dikkat etmesi gereken konulardan biri de çocuklarına karşı hoşgörülü olması ve dolayısıyla da ona bu davranışın örnek olarak gösterilmesi gerektiğidir. Hoşgörülü evlerde büyüyen çocuklar, daha atak ve girişken olmaktadırlar. Çocuklara bir şeyleri kızarak yasaklamak yerine, onlara hatalarını görme şansı tanınmalıdır. Özellikle çocukların sorduğu dini sorulara cevap verirken daha dikkatli olunmalı ve onların sordukları sorulara onların seviyelerine göre anlayabilecekleri tarzda cevaplar verilmeye çalışılmalıdır. “Bu söylediğin günahtır, sakın bir daha tekrarlama” şeklindeki baştan savma cevapların verilmesi, çocuğun şüphelerinin daha da artmasına sebep olabildiği gibi onu soru sormaktan da uzaklaştırabilir.54 Bunun için din eğitimini verirken çocuğun sorularından yararlanarak onların sevebilecekleri bir dini hayata yönelmelerine fırsat tanımaya çalışmak gerekmektedir. Çocuklara yaklaşım tarzlarından biri de onun dünyasıyla düşünebilmek ve onları anlamaya çalışabilmektir.

Din eğitimi konusundan bahsederken değerlerin öğretilmesinden ve din eğitiminin sağlam temellere oturtulması açısından destekleyici öneminin bulunduğundan bahsetmiştik. Yine ailenin bu konuda ne kadar önemli olduğu bilinen bir gerçek olarak karşımıza çıkmaktadır. Doğal olan süreçte çocuk doğduğu an itibariyle kendisini ailesinin içinde bulunduğu ve kabullendiği değerler içerisinde bulur.55 Bu sebeple çocuğun ilk kabul ettiği değerler ailesinin kabul ettiği değerlerdir. Bireylerin sağlam karaktere sahip olması, değerleri sadece anlamasıyla değil, içselleştirmesiyle gerçekleşecektir. Bir çocuk toplumun ve ailesinin kendisinden beklediği ahlak kurallarına uygun davranışları çok iyi bilebilir. Fakat bu davranışları yerine göre uygulama yoluna giriyorsa yani bu davranışları bazı durumlarda yerine getirmeyi bir görev gibi görüyorsa, bu birey değerleri içselleştirememiş demektir. Örneğin; bir çocuk ailesi içerisinde yaptığında ceza aldığı yasaklanmış bir davranışı ailesinin yanında uygulayıp, diğer insanların bulunduğu başka ortamlarda bu davranışları sergilemekten çekinmiyorsa, bu durum değerleri içselleştiremediği anlamına gelmektedir. Özellikle değerlerin anlatılması ve tutarlılık göstererek doğru uygulanması yoluyla çocuklara örnek olmak gerekmektedir.

Ailede verilen eğitim süreci içerisinde çocuklara kötü davranıştan kaçınması gerektiği bilgisi verilirken, bunun sebebinin öncelikle Allah rızası olduğu anlatılmalıdır. Daha çok bu dünyadaki gazabından emin olma, sadece bu dünyada yaptıklarının karşılığı karşısına çıkacak gibi bir beklentiden çocuğu uzak tutmalıdır. Aksi halde kötü bir davranışa maruz kalanların,zalimlerin başına felaket getirmesi gerektiği beklentisine giren çocuk, bu durumun gerçekleşmemesi halinde onda isyan duygusunun ortaya çıkmasına sebebiyet verebilmektedir.

Arzu Doğan

SAMER

Din nedir? Sorusuna din yan başlığı içerisinde yer vermiş olup, şimdi ise din eğitimi konusuna ayrıntılı bir şekilde yer verilecektir. Din eğitimi “Bireyin fıtratında bulunan inanma, duygu ve ihtiyacı çerçevesinde din olgusunu kavramasına rehberlik etme ve kabul ettiği dinin önerdiği yaşam biçimini öğrenmesine yardımcı olma süreci” olarak tanımlanmaktadır.

Her toplum, kendi değerlerine özgü, kendi tarihi, kültürü ve sosyal yapısı gereği, din dersi konusunda farklı uygulamaları esas alarak ve buna uygun bir model geliştirerek, sistemlerini kurmuşlardır.40 Toplumumuzun mayasını oluşturan İslam dini de, eğitime büyük önem vermiştir. Dinin gereklerini yerine getirmenin yanında bilgi sahibi olmayı, ilim öğrenmeyi ikinci bir gereklilik olarak kabul etmesi bunun açık bir emaresidir. Yine Kur’anı Kerim’in inen ilk ayetinin “Oku” (Alak,96/15) emriyle başlaması da İslam dininin öğrenmeye verdiği önemi ortaya koymaktadır. ”De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Ancak akıl sahipleri öğüt alırlar.”(Zümer, 39/89) ayetleri de ilim öğrenmeyi destekleyen başka ayetlerdir. Öğrenmeyi önemseyen ve kendisini insanlık rehberi olarak sunan İslam’ın eğitime özel bir önem vermesinin garipsenecek bir olay olmadığını ifade edebiliriz. Rehber’in asıl amacı, doğru olanı göstermek olduğuna göre, bu da ancak, insan davranışlarının belirlenen ölçülerde değişmesiyle olacaktır ki, bunun adı da eğitimdir. Bu sebeple din ve eğitim ayrılmaz bir bütündür. Eğitim, insan ile ilgili olan bütün bilimlerden yararlanarak, insanı çok yönlü geliştirmeyi gaye edinmektedir. Din ise; insanın manevi yönüne hitap etmektedir. İnsanın ruhsal yönünün gelişmesine yardım etmektedir. O halde sağlıklı olan ve insanın davranışlarına etki eden din, ahlak ve değerler ile ilgili olan her şey ancak sağlam bir eğitimle verilebilir. Din eğitimi verilirken değerler eğitimini de göz ardı etmemek gerekmektedir. Değerler eğitimi de en az din eğitimi kadar önemli bir konudur. Din eğitimi verilirken çocuğun ahlakını geliştirmek oldukça önemli olduğundan, değerler eğitimiyle de desteklenmelidir. Okullarda değerler eğitimi adı altında seçmeli derslere yer verilip, çocukların ahlaki gelişimlerine katkı sağlanmalıdır.

Günümüzde çocuklarımız ve gençlerimiz, her gün hızla gelişmeye devam eden, teknolojinin etkisi altındadır. Toplumumuz özellikle medya yoluyla yabancı kültürlerin etkisi altında kalmaktan kurtulamamaktadır.43 Kendi kültürümüzü unutmamak adına öncelikle kültürün en önemli parçalarında biri olan din eğitimine önem vermeli, değerler eğitimi konusunda hassasiyet gösterebilme bilincine sahip olmalıyız.

Arzu Doğan

SAMER

Toplumlar kendileri için uygun olan davranışları sergileyen insanları kendilerine özgü olan eğitim süreci içinde yetiştirirler. İşte bu sebepten dolayıdır ki, toplumlar insanı, tesadüflere ve kültürün gelişigüzel etkilerine bütünüyle bırakmamışlardır. Toplumlar insanlara birlikte yaşamanın gerekliliğini öğretmek ve toplum bilincini yerleştirmek için eğitim süreçlerinin amaçlarını ve içeriğini belirlemiş ve eğitimi kontrol altına almışlardır. Bu sebeple eğitim bir kamu hizmeti olarak kurumsallaştırılmıştır.36 Toplum için eğitimöğretim faaliyetlerinin yürütüldüğü kurum okullardır. Okullar, bireylerin toplumun ortak değerlerini öğrenerek sosyalleşmeye başladığı ortamlardır. Toplum açısından önem taşıyan bu kurum insanı çok yönlü geliştirmeyi hedeflemektedir.

Bireyin sosyalleşmesi, birlikte yaşadığı toplumun değer ve normlarını öğrenerek, bireysel ve sosyal kişiliğini oluşturarak, toplumun üyesi olmasını gerektirecek inanç, bilgi ve tutumları kazanması ve buna uygun olarak davranışlar sergilemesi ile sosyal olabilmesi sürecidir.37 Çocuğun sosyalleşmeye başladığı dönem okula başladığı döneme denk gelmektedir. Çocuk okula başladığı ilk dönemden itibaren yeni arkadaşlar edinerek, farklı arkadaş ortamlarında bulunarak sosyalleşmenin başlangıç adımlarını atmaya başlar. Çalışmamızın kapsadığı 5. ve 8. sınıf öğrenci gruplarına bakılacak olursa; 5. sınıf öğrencilerinde aileye bağımlılık 8. sınıf öğrencilerine göre daha fazla olduğundan sosyalleşme 8. sınıftaki yaş grubunda bulunan öğrencilere göre daha azdır. Diğer taraftan 8. sınıf yaş grubunda bulunan öğrenciler, ergenlik dönemiyle birlikte, öğrencinin girdiği ortamların farklılaşması ve aileye olan bağımlılık eskiye nazaran daha da azaldığından, sosyalleşmenin daha fazla olduğu görülmektedir.

Okul aynı zamanda eğitimin oluştuğu bir kurumdur. Okul, çocuğun ilk eğitim adresi olan aile ortamından dışarı çıkmaya başladığı dönemden sonra onun için önemli bir eğitim ortamıdır. Son yıllarda kadınların zorlaşan hayat şartlarına karşı ev bütçelerine katkı sağlamak amacıyla çalışma hayatına girmeleriyle birlikte çocukların okul ile tanışmaları daha küçük yaşlarda başlamakta ve çocuğun eğitiminde etkili olan aile durum itibariyle okul ile birlikte çocuk için etkin bir eğitim ortamı olmaktadır. Daha önceleri okul çağına gelen 5 veya 6 yaşlarında okul ortamına giren çocuklar, artık üç yaşından itibaren ya da daha erken yaşlarda kreş ve ana sınıfı gibi kurumlarda eğitim ortamına dâhil olmakta ve diğer bireylerle veya çocuklarla karşılaşarak sosyalleşmeye daha erken yaşlarda başlamaktadırlar. Okul tek başına eğitimin yapıldığı ortam olmaktan ziyade rol model olma ve sosyalleşmenin gerçekleştiği alan olması bakımından bireyin hayatında önem arz eden bir kurum olarak karşımıza çıkmaktadır.

Hem çalışmamızın sınırı gereği hem de eğitimi bir bakış açısı olarak görmemiz durumunda, onun yöneldiği bir alan olması hasebiyle din eğitimine, ilgili ve gerekli açıklamalara yer vermemiz icap edecektir.

Arzu Doğan

SAMER

Ailede eğitim konusuna geçmeden önce öncelikle ailenin tanımını yapmak yerinde olur. Aile, kan bağıyla birbirine bağlılıkları bulunan, aralarında toplum tarafından belirlenmiş haklara ve ödevlere sahip bireylerin oluşturduğu bir kurumu ifade eder. İnsanların, kişiliklerinin temelini oluşturan davranışların kazanılmasında ailenin ve aile ortamının etkisi büyüktür. Çocuklar, küçük yaşlarında anne babalarını ve ailede sevdikleri ve kendilerine yakın buldukları büyüklerini taklit ederek onlarla özdeşleşmeye başlar. Çocuklar, ailesiyle yaşadığı süreç boyunca, ailenin temel davranış kalıplarını ve değerlerini öğrenir ve davranışlarını bunlara göre şekillendirirler.33 Ailede öğrenilen davranışlar bireyin yaşamında kalıcıdır, kolay kolay unutulamaz. Bu nedenle ailede verilen eğitim konusunda oldukça hassas davranmak önem arz etmektedir.

Aile en büyük eğitim kurumlarından biridir. Çünkü çocuk, din, ahlak dil ve kültürle ilgili olan davranışları, ilk olarak dünyaya geldiği andan itibaren içinde bulunduğu ve onun için önemli bir kurum olan ailede öğrenir. Görüldüğü gibi aile rastgele oluşturulan bir birliktelik değildir. İnsanın üretim yeri oluşu yanında, bir soyluluğu ve kutsallığı da vardır. Aynı zamanda aile ile çocuğun ilerideki hayat başarısı arasında da önemli bir ilişki vardır. Mesela, başarılı insanların hayatlarına bakıldığı zaman; bu insanların daha çok sorumluluğunu yerine getiren ailelerde yetiştiği dikkat çeker.34 Ailenin etkisi birey üzerinde yaşamı boyunca sürekli devam eder. Dikkat çekilmesi gereken bir husus da ailede eğitim, okul başladıktan sonra da devam eden bir süreçtir. Okula başlayan çocuğun eğitimi aile ve okulda bulunan öğretmen tarafından ortaklaşa yürütülür. Yine bazı aileler tarafından yanlış algılanan bir durum da çocuk okula başladıktan sonra üzerine düşen görevlerin hafiflediğini düşünürler ve çocuğun eğitimini okula ve öğretmene yüklerler. Bu durum oldukça tehlikelidir ve dikkat edilmesi gereken bir husustur.

Arzu Doğan

SAMER

Çocuk söz konusu olduğunda, onun eğitimi için konuşuyorsak öncelikle gelişim özelliklerinin bilinmesi temel ihtiyaçtır. Ancak bu başlık altında sadece gelişim kavramından bahsedeceğimizden ne anlama geldiğini vermekle yetineceğiz. Çocuğun gelişim özelliklerine ise, çalışmamızın ilerleyen kısımlarında ayrıntılı olarak yer verilecektir.

Gelişme organizmaların, büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimiyle sürekli olarak ilerleme kaydeden değişmesi olarak tanımlanmaktadır. Gelişim bir süreçtir ve gelişim devamlıdır. Gelişim organizmanın, ilk oluşum anından başlayarak bedensel, zihinsel, dil, duygusal, sosyal gibi çok yönlü ilerleyen, belli koşulları olan en son aşamasına ulaşıncaya kadar sürekli ilerlemeyle devam eden bir değişimidir.31 Gelişim sürekli ilerlemeyle devam ettiği için buna bağlı olarak fiziksel görünümde değişim, yaşanmış tecrübelerle birlikte duygularda değişme, ilgi ve meraklarda da değişmeler görülmektedir. Bu durum gelişimin çok yönlü olduğunun bir göstergesidir.

Arzu Doğan

SAMER

Konumuz insan olduğundan, insan için olan bir bütünden, dinden de bahsetmek gerekmektedir. Burada sadece din kelimesinin ne anlama geldiğinden, kullanım yerlerinden ve insan için olan öneminden bahsedilecektir. Din eğitimine ise ileride daha geniş bir şekilde yer verilecektir.

Din kelimesi sözlükte; hizmet etmek, hâkim, yargılama gibi anlamlara gelmektedir. Terim olarak ise; insanın tecrübesinde gizlice yaşayan bir hakikat olarak tanımlanabilir.28 Ayrıca insan ile ilgili olan her faaliyette din, bir eğitim ve ahlak bütünü olarak karşımıza çıkmaktadır.

“Din, insanın varoluş mücadelesinde bir güç ve araçtır. İnsanın, nasıl kendisini kardan ve yağmurdan koruyabilmek için bir çatıya ihtiyacı varsa insani değerlerin erozyonuna ve ahlaki yozlaşmaya engel olabilmek için de bir dine ve o dini doğru şekilde öğretecek din öğretimine de ihtiyacı ve hakkı vardır.” Gerçekten de din insanoğlunun hayatında önemli bir etkiye sahiptir. Din, insanoğlunun yaşamı boyunca düzenli bir hayat yaşamasının nedenidir.

Arzu Doğan

SAMER

Çalışmamamızın ana unsurunu çocuklar oluşturduğundan, onların duygularının ve tutumlarının oluşmasında etkili olan ilgi konusuna da değinmeden geçmek istemedik. Konumuz için tutum kavramı ne kadar önemliyse, tutumların oluşmasında önemli olan ilgiler de oldukça önem arz etmektedir. İnsanoğlu yapısı ve fıtratı gereği merak duygusunu içinde barındırmaktadır. Merakın oluşması aşamasında ise ilgileri ortaya çıkar. Kişi hangi konuya ilgi duyarsa, o konuyla ilgili olan meraklarını giderme isteğinde bulunur.

O halde ilgi kavramını tanımlayacak olursak; Herhangi bir nesneye, olaya, duruma, duyulan merak, yakınlık gibi kelimelerle sözlükte anlam bulan bu kavram, zihnimizde ve irademizde güçlü bir duygu ile birlikte bulunan, hayalde veya düşüncede gerçekte var olan bir şeye karşı merak, düşkünlük ve sevgi duymaktır.

Okul yıllarının ilk dönemlerinde ilgi ve merakların artış dönemi olduğu gözlenmektedir. Bu ilgi ve meraklar okul yıllarının sonlarına doğru azalmaya başlar. Bu duruma sebep olarak, çocuğun merak ettiği çoğu şeyi yaşı ilerledikçe tecrübe ettiği gösterilebilir. Çocuk 1011 yaşlarına doğru gelecekle ilgili hayaller kurmaya başlar. İlgisini çeken pek çok eğilimler, geleceğinin planlarında belirleyici roller üstlenir.26 Bu sebeplerden dolayı çocuğa örnek teşkil eden çevre çok önemlidir. Bu konuda da ilk görev anne ve babalara düşmektedir. Anne ve babalar çocuğun küçük yaşlardan itibaren merak ettiği ve sorduğu sorulara geçiştirici cevaplar vermemeli, bu konuda onlara doyurucu cevaplar vermelidirler.

İnsan yapısı gereği soru sormaya ve öğrenmeye meraklı bir canlıdır. Ancak; bireysel farklılıklar doğal olduğu gibi ilgiler ve meraklar da farklılık göstermektedirler. Bir bireyin bir nesneye karşı ilgisi olumlu yönde olabileceği gibi, başka bir bireyin aynı nesneye karşı ilgisi olumsuz yönde olabilmektedir. İlgi, kişinin içinde bulunan bir dürtü olduğundan eğitim ve öğretim açısından da önemli olduğu açıktır. Öğrencinin bir takım dışsal sebeplerden dolayı bir derse karşı ilgisi az ise dersteki başarısı da bu doğrultuda etkilenecektir. İlginin olumlu ya da olumsuz olmasında çevre faktörü oldukça etkilidir. Bu faktörler; evde aile, okulda arkadaşlar, öğretmen, dışarıda arkadaş çevresi vb. olabilmektedir. Çocukların olumlu davranışlara karşı ilgisini çekecek ortamlar oluşturulabilmelidir. Bu görev okulda öğretmenlere düşmektedir. Çocuğun derse karşı ilgisini etkileyen en büyük etkenlerden biri şüphesiz öğretmendir. Öğretmenin her öğrencisini tanıyabilme kabiliyetine sahip olması gerekmektedir. Örneğin; derse bir hikâye ile başlamak bazı öğrencilerin dikkatini çekmeyebilir. Bunun için hikâyeye karşı merak uyandırmak gerekmektedir. Hikâyeyi olduğu gibi okumak yerine, bölümlere ayırarak öğrencilere aralarda sorular sorarak onların ilgileri uyandırılabilmelidir.

Yaşın ilerlemesiyle, ilgilerin de değiştiğinden bahsetmiştik. Yaş arlıklarına göre belirlenen ilgi alanlarını incelemekte fayda olduğu görüşündeyiz.

27 Yaş: Subjektif İlgiler

10 Yaş: Objektifleşen İlgiler

15 Yaş: Sürekli kalıcı İlgiler

olarak belirlenmiştir. Çalışmamıza konu ettiğimiz 5. ve 8. sınıf öğrencilerinin, yaş aralığı gereği sürekli kalıcı ilgiler kısmına girdikleri belirtilebilir.

Arzu Doğan

SAMER

Konumuzun kilit noktasını oluşturan diğer bir kavram ise tu-tumdur. Tutum kavramı, bireyin çevresinde gördüğü olgu, olay ve nesnele-re karşı ortaya koyması beklenilen tepkiyi ifade eder. Tutum konusunda yapılan tanımlar oldukça fazladır. Psikologlar, sosyologlar ve davranış bi-limciler tutum tanımı yaparken kendi alanlarına ilişkin tanımlar yapmışlar-dır. Bu durum sonucunda pek çok tutum tanımı ortaya çıkmıştır.13 Bu tanım-lara bakılarak genel bir tutum tanımı vermek gerekirse: “ Tutum; bireyin bir nesne, kişi ya da durumla ilişki kurma anında davranışa geçme öncesinde aldığı tavır, ortaya koyduğu duruş, başka bir deyişle eyleme hazırlanma ya da hazır durma halidir.”

Tutumların zihinsel, duygusal ve davranışsal olmak üzere üç boyutu vardır ve bu ögeler arasında bir uyum ve iç tutarlılık söz konusudur.15 Bir nesneye ilişkin tutuma bakıldığı zaman, o nesneyle ilgili bilgi ve inançları-mız bilişsel bileşeni oluşturur. Bu nesne hakkındaki duygu ve değerlendir-melerimiz ise, duygusal bileşeni oluşturur.16 Duygusal bileşen ve davranış-sal bileşen arasında yakın bir ilişki vardır. Bunun sebebi ise, bir tutum dav-ranış olarak ortaya çıkmadığı sürece bu tutumun arkasındaki duygusal du-rumu anlamanın zorluğundan ileri gelmektedir. Bireyin bir nesneye olan duygusal tutumunun nasıl olduğunu anlayabilmek için, o duygusal tepkinin davranış olarak sergilenmesi gerekir. Tabii olarak da bu duygusal tepkinin oluşmasına bazı toplumsal ve çevresel etkenlerin de önemli etkilerinin oldu-ğu da göz ardı edilmemelidir.  Bu üç bileşen tutumların oluşmasındaki temellerdir. Kişinin bir nesneye olan tutumu, o nesneye olan bilgilerinin, inançlarının ve duygularının birleşiminden davranışsal olarak ortaya çıkma-sının oluşturduğu bir bütünden ibarettir. Örnek olarak; korktuğumuz veya sevmediğimiz bir hayvanla karşılaştığımızda ona karşı verdiğimiz tepki, anında olan bir korku sonucu olarak değil, ona karşı önceden sahip oldu-ğumuz korku duygusundan kaynaklanmaktadır.

Tutumlar doğuştan getirilmeyip, sonradan öğrenilirler. Dolayısıyla tu-tumların öğrenilmesinde sosyalleşme sürecinin içinde yer aldığı görülmek-tedir. Bireyin bir nesneye karşı geliştirdiği olumlu veya olumsuz tutumlar o nesneye yönelik deneyimlerinden kaynaklanır. Bu deneyim ve tecrübenin yaşanmasında doğduğu ve büyüdüğü çevre, cinsiyet farklılıkları, almış ol-duğu eğitim ve daha sayabileceğimiz pek çok faktör bireyin hayatında önemli rol oynar.

Tutumlar bireyin hayatı boyunca onu farklı nesnelere karşı tavır alma-sında etkileyen kuvvetli bir güçtür. Çocuğun okula karşı, öğretmene karşı, derse karşı olan tutumu çocuğun ilerideki başarısı için oldukça önem arz etmektedir. Yine öğrencinin öğretmene karşı olan tutumu, onun derse karşı olan ilgisini belirlemektedir. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi açısından olaya baktığımız zaman; öğretmeni ile arasında oluşan sevgi bağı çocuğun derse olan ilgisini arttırmakta ve derse katılımını olumlu yönde etkilemek-tedir. Dolayısıyla öğretmene ve derse karşı olumsuz tutum sergileyen öğ-renci ise tam tersi bir durum yansıtacaktır. Din kültürü ve Ahlak Bilgisi der-sine olumlu tutum sergileyen öğrencinin, dini ve ahlaki davranışları da iler-leme kaydedebilecektir.19 Bu açıdan öğrencilerin Din Kültürü ve Ahlak Bil-gisi dersinin konularına olan tutumlarını bu bağlamda değerlendirmeyi göz ardı etmemek gerekir. Zira her öğrencinin derse yaklaşımı aynı oranda ol-mamaktadır. Çünkü her birinin derse olan tutumu okul, aile, öğretmen vb. gibi değişkenlere bağlı olarak farklılık gösterebilmektedir. Eğitim ve öğret-min yararlı ve verimli olması için tutum ve davranışların nasıl olduğunun da bilinmesi gerekir. Çocuğun nasıl davranması gerektiğini belirleyen tu-tumlar akıl ve duyguların ürünü olarak ortaya çıkmaktadır. Akıl bilginin öğrenilmesi ve anlaşılması noktasında önem taşırken, duygularla da bu bil-gilerin yaşanması gerçekleşmektedir. Bunun sonucu olarak da duyguların, harekete geçirilmesi önem taşımaktadır. His ve duygulara hitap ederek akılda bulunan bilgilerin harekete geçirilmesi gerekmektedir.

İnsanlar, duyguları ve inançlarıyla hareket etmektedirler. Din, insan için olduğundan ve insanlığın bir problemi olduğundan insanı ilgilendiren bir konudur. Aynı zamanda din de bir tutum konusudur. Bu sebeple insanların dine karşı farklı tutumlar geliştirmeleri pek tabii bir olgudur. Dini tutumu ise; kişinin dinle ilgili duygu, düşünce ve davranışlarının bütününü oluş-turmaktadır.21 İnanç, tutumların bilişsel ögesinde yer alır. İnanca duygusal ögeler de katıldığı zaman, inanç tutuma dönüşür. Her tutumda inanç var iken, her inanç tutum oluşturmayabilir.22 Dini bilgilerin bilinmesi ve bunlara olan inanç bilgi boyutunu, bu bilgilere karşı hissedilen sevgi ve isteklilik duygu boyutunu, bunların birleşiminin davranışsal olarak ortaya çıkması ise; dini tutumun davranışsal boyutunu ortaya çıkarmaktadır. Örneğin; bir kimsenin Kur’ an-ı Kerim’ in Allah’ın kelamı olduğunu bilmesi, Kur’ an-ı Kerim okuyan birini dinlediğinde güzel olan farklı duygular hissetmesi, içinde beliren o eşsiz güzellik ve sevginin bilincinde olmasının sonucunda bu kişinin Kur’ an-ı Kerim okumaya ve dinlemeye olumlu tutum geliştirdiği görülecektir.

Tutum kavramının eğitim için oldukça önemli bir kavram olduğunu ifade etmiştik. Belki de özelde ilk tutum edinimindeki, genelde ise eğitimin-deki rolü açısından çocuk için ailenin de öncelikli bir önemi haizdir. Çocukların tutumlarının belirli bir yaşa kadar ailede şekillendiği tartışılmaz bir gerçektir. Çocuğun dine karşı geliştirmiş olduğu olumlu veya olumsuz tutumun kaynağı da ilk eğitiminin gerçekleştiği aile ortamıdır. Çocuğun din dersine olan ilgisinin fazla olmasının en büyük etkenlerinden birisi ailedir. Yapılan pek çok araştırmaya göre; daha gelenekçi ve eğitim düzeylerinin düşük olduğu ailelerde dine karşı olan ilgi daha yüksek iken, eğitim düzeylerinin yükselmesi ile ailelerin dine karşı olan ilgilerinin azaldığı görülmektedir. Dolayısıyla öğrencilerin tutumları da bu sebebe bağlı olarak farklılaşabilmektedir.

Tutumların oluşmasında duygusal ögenin daha ağır bastığı ortamlardan biri de aile ortamıdır. Birbirlerine sevgi bağı ile bağlanan ve aynı ortamı paylaşan aile üyeleri, aynı ortamda iken, davranışlar konusunda daha esnek davranan bir birey halini almaktadırlar. Örneğin; dışarıda iken herhangi bir durum karşısında bireye verilen tepki, bireyin bu tepkiyi kabul etmemesi ve bunun sonucu olarak karşıdaki kişiye olumsuz bir tutum geliştirebilecekken, aile üyelerinden biri aynı söz ya da davranışı yaptığında, arada kırgınlık olmasın diye bazı yanlışlara boyun eğdiği görülmesi yaşanan gerçeklikler-dendir.

Arzu Doğan

SAMER

Eğitim, öğrenme ve öğretme tanımları birbirlerinin tamamlayıcısı olan kavramlardır. Bu kavramlar birbirlerine bir zincirin halkaları gibi bağlıdırlar. Bu kavramları birbirinden ayrı düşünmek imkânsızdır. Öğrenme, bireyin yaşantısı sonucu davranışlarında kalıcı izli bir değişiklik oluşturma sürecinin tamamını kapsamaktadır. Birey, hayatının her alanında bir takım etkileşimler içerisinde olmasına rağmen, her etkileşim kendisinde kalıcı bir davranış değişikliği oluşturmaz. Bundan dolayı, bireyin yaşamındaki her etkileşimde bir öğrenme olayı gerçekleşmez. Birey her anında eğitimle iç içe olduğuna konunun başında değinmiştik. Yalnız eğitimle iç içe olmak demek her şeyi öğrendiğimiz anlamına gelmemektedir.

Örnek olarak; birey yaşadığı toplumun doğru ve yanlışlarını bilir ve sürekli bunlarla birlikte yaşar. Eğer bir çocuk; yalan söylemenin yanlış bir şey olduğunu biliyor fakat yalan söylemeye devam ediyorsa, bu çocuğun bu davranışı yeterince öğrenmediği ve kendi zihninde anlamlandıramadığının göstergesidir. Öğretimin olmazsa olmazı, bir kurumun varlığıdır. Zira öğretim, “kurumlarda yapılan planlı ve programlı etkinlikler bütünüdür.” Öğretim deyince akla eğitim ve öğretim kurumu olan okullarımız gelmektedir.

Eğitim aslına bakıldığı zaman öğretimin uygulamaya konulmasıdır. Eğitim; hal, fiil ve eylemlerden oluşan bir bütündür. Öğretim ise; o fiilin ve eylemin bilgisini içerir. İkisi birbirine kenetlenmiş durumdadır. Her ikisini de birbirinden ayrı düşünmek olmaz. Eğitim ve öğretim kavramları eski zamanlarda talim ve terbiye olarak adlandırılmıştır. Talim; öğretime, terbiye ise eğitime karşılık olarak kullanılmıştır. Ne kadar bilgimiz olursa olsun faydalı olan bilgilerimizi hayatımıza uygulayamadıktan sonra bu kadar bilmenin bizim için hiçbir önemi bulunmamaktadır. Uygulamaya dönüştürülemeyen bilgiler, unutulmaya yüz tutmuş bilgilerdir. Eğitim ve öğretimin birbirine olan bağlılıkları burada da karşımıza çıkmaktadır. Bu konu hakkında dini vecibeler üzerinden bir misal verecek olursak; çocuk namaz kılmanın her ne kadar dini bir gereklilik olduğunu bilse de bu vecibeyi yerine getirmemiş ve hayatında iz bırakmamışsa bu yapılan öğretimin gerektiği gibi yapılmaktan yoksun olduğunun göstergesidir. Yani öğretim amacına ulaşamamıştır.

Öğretim akla hitap ederek insanı geliştiren bilgileri kazandırırken, eğitim ise, akla seslenmekle birlikte kalbe de etki ederek, bilgileri olgunlaştırmayı hedef alarak, duyguların ahlak açısından gelişmesine yardımcı olmaktadır.

Arzu Bozkurt

SAMER

Eğitim denilince tabii olarak aklımıza toplumumuzda bu işi kendine meslek edinmiş öğretmenlerimiz gelmektedir. Öğretmen: “Eğitimin/insan yetiştirme düzeninin mimar mühendisidir. Öğretmen, uygun özelliklere, yeteneklere sahip olma yanında düzenli bir eğitimle istenilen davranışları kazanmış, öğretmenlik kişiliğini, ruhunu, özünü benimsemiş ve özümsemiş kişidir.”

Öğretmen, bir çocuğun üzerinde ailesinden sonra en etkili kişidir. Özellikle ilkokula yeni başlamış bir öğrenci için öğretmeni her şeyi bilen, örnek alınması gereken kişilerin başında yer alır. Eğer işimiz eğitimse, öğretmen bu işin olmazsa olmazlarındandır. Öğretmenlik mesleğine kutsallık atfedilmesi onun önemini bir kere daha ortaya koymaktadır. Bu kadar önem verilen bir mesleği hakkıyla yerine getiren öğretmenlerimize önemli görevler düşmektedir. Unutulmamalıdır ki bir öğretmen, bir öğrencinin hayatını değiştirebilecek güçtedir. Onun iyi, ahlaklı, topluma yararlı bir öğrenci olmasına da, başarısız, ilgisiz bir öğrenci olmasına da büyük oranda etkiye sahiptir. Çocuk sürekli şefkat ve merhamete muhtaçtır. Bir öğretmenin öncelikle öğrencilerle iyi iletişim kurabilmesi gerekmektedir. Öğrencilerle iyi iletişim kurabilmenin sırrı öncelikle, şefkatli ve merhametli olmaktan geçmektedir.

Vurgulanması gereken ve önem taşıyan bir diğer husus da; çocuğun, sergileyeceği davranışları baskı ve zorlama olmaksızın isteyerek yapabilmesi, kendi içinde iyi olanı ve kötü olanı anlamlandırarak kendi tercihini yapabilme özgürlüğüne sahip olabilmesidir. Bunun sağlanması için de öncelikle aileye sonra da öğretmene büyük sorumluluklar düşmektedir. Baskı ve zorlamayla çocuğun davranışlarında anlık değişmeler meydana gelir. Bu ise bir eğitimin ve eğitimcinin hedefiyle bağdaşmamaktadır. Öğretmen, öğrenciye karşı anlayışlı olmalı ve onun da bir birey olduğunu unutmamalıdır.

Konumuz din ve din eğitimi olunca aklımıza din konusunda eğitim veren öğretmenlerin bu iş için öneminden de bahsetmek yerinde olacaktır. Bir öğretimin başarısı, şüphe yok ki öğretimi yapacak olan kişinin şahsiyetiyle yakından alakalıdır. Din öğretimi konusunda ise önemli olan husus öğretimi yapacak olan öğretmenin öncelikle inanmış olması gerektiğidir. Öğretmen anlatacağı konuları yaşaması gerekir ki öğrenciye etki gücü olabilsin. Şüphesiz samimiyetle dersini işleyen ve karşısındakine güven veren bir öğretmen, konuları anlatırken o duyguları yaşatan bir öğretmenin yapacağı öğretim daha tesirli ve verimli olacaktır.8 Çoğu öğrencinin gözlem yeteneği güçlü olduğundan, öğretmenlerini sadece ders esnasında değil dersin dışında da gözlemlemektedirler. Yani burada öğretmenin derste anlattıklarıyla yaşantısını karşılaştırabilme yeteneğine sahip olan öğrencilere yaşantısıyla da örnek bir din öğretmeni olabilmek, öğretmenin öğrenci üzerindeki etki gücünü arttıracaktır. Ayrıca öğrencilerini tanımaya gayret gösteren bir öğretmen, onlarla yakından iletişim kurarak, onlara her yönden rehberlik edebilmelidir. Bu rehberliğin yapılabilmesi için; öğretmenler öğrencilerle iyi iletişim kurabilmeli, çocukların içinde yaşadıkları çevrenin özelliklerini iyi bilmeli ve din eğitimi konusunda yaşantısı dine ters olan öğrencilerin olabileceğini de göz önünde bulundurarak, öğrencinin yaşadığı yaşama ters düşecek davranışlardan ve konuşmalardan uzak durmalıdır.

Arzu Bozkurt

SAMER

Eğitim, yaşadığımız hayatın tamamlayıcı bir parçasıdır. Konu insanlık olunca, insan hayatını eğitimsiz düşünmek mümkün görülmemektedir. İnsanın hayat hakkında bir düşünceye sahip olması, onun yaşamındaki eğitimin etkisinin bir sonucudur. Eğitim, insanın hayatına etki eden ve daha güzel bir hayat yaşamanın bir yolu olarak görülmektedir.

Eğitim, en genel anlamıyla insanları belli amaçlara göre yetiştirme sürecidir. Eğitim sürecinden geçen insanın davranışlarında değişimler gözlenir. Bu değişme; eğitim sürecinde kazanılan bilgi, beceri, tutum, davranış ve değerler yoluyla gerçekleşmektedir. Eğitimin ilk ve en önemli basamağı ai-lede gerçekleşir. Eğitim için aileden sonra en önemli ikinci kurum ise okullardır. Eğitim, yalnız ailede ve okulda gerçekleşen bir süreç değildir. Eğitim insanların bulunduğu her yerde gerçekleşebilir.

Eğitim insanlığın başlangıcından bu yana var olduğundan beri insanlığın bir sorunu olduğu için, üzerinde çokça çalışmalar yapılmıştır. Eğitim üzerine yapılan çalışmalar pek çok eğitim kavramının ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Eğitim kavramı oldukça geniş bir kavramı ifade etmektedir.

Ayrıca eğitim üzerine yapılan çalışmalar pek çok eğitim tanımının da ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bu tanımlardan bazılarını şu şekilde sıralayabiliriz. “Eğitim; doğaya, topluma, insana, kültüre, sanata, özetle tüm varlık, bilgi ve değerler alanına yönelik öğretim, tanıtım, tecrübe, eylem ve her türlü eğitsel etkinlik ve durumu ifade etmek üzere kullanılan zengin bir kavramdır.” “ Eğitim; değiştirme, geliştirme ve olgunlaştırmadır.” Genel olarak kabul gören eğitim tanımı ise “bireyin davranışlarında kendi yaşantı-sı yoluyla ve kasıtlı olarak, istendik değişme meydana getirme süreci“ olarak ifade edilmektedir. Eğitim, insan hayatının en önemli unsurlarından biridir. İnsanın günlük hayatında her zaman eğitimle iç içe olması da bunun bir göstergesidir.

Eğitim insanı çok yönlü olarak etkilemektedir. İnsanın yaşamını devam ettirebilmesi için nasıl su ve yiyeceğe ihtiyacı varsa, eğitime de ihtiyacı var-dır. Eğitim her yaşta önem verilmesi gereken önemli bir konudur. Ancak çocukken verilen eğitim daha büyük bir önem arz etmektedir. Çünkü çocuklukta alınan eğitim, bir inşaatın başlangıç safhası misali, temellerini oluşturmaktadır. Bu temel ne kadar sağlam olursa yapılan binanın kalitesini de o denli arttıracaktır.

Bireyin çocukluk döneminde aldığı eğitim, onun gelişimi ve ruh sağlığı açısından oldukça önemlidir. Eğitimin etkisi yaşın büyümesiyle azaldığın-dan dolayı küçük yaşların eğitim açısından önemi artmaktadır. Genel olarak eğitimciler, çocuğun eğitim sürecinde, altı aylıktan başlayarak,  yaşına gelinceye kadar geçen süreye dikkat çekmektedirler. Bu yaşların çocuğun eğitimi için önemli olduğu tartışılmaz bir gerçektir. Çocuğun eğitim için en değerli olan bu yaş aralıkları aynı zamanda çocuğun ailede aldığı eğitimin ne kadar önemli olduğunu da göstermektedir.

Arzu Bozkurt

SAMER

İlk, orta ve lise eğitimini İstanbul’da Tuzla semtinde tamamlamıştır. Üniversite tahsilini ise Balıkesir Üniversitesi Tarih bölümünde tamamlayan yazar ardından İstanbul’da Felsefe Bölümü yüksek lisans eğitimini yarıda bırakarak Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Bölümü’nde yüksek lisansını tamamlamıştır.

Uzun yıllar muhtelif dernek ve vakıflarda toplumsal ve kültürel faaliyetler içerisinde bulunmuş, Milli Akıl, Diyanet Aylık Dergisi, Aile Dergisi, Dünyabizim ve Haberler.com başta olmak üzere muhtelif dergiler ve yayın platformlarında yazılar kaleme almıştır. Bunun yanı sıra yayımlanmış akademik makaleleri ve kitap çalışmaları bulunan Umut Güner, Ortaçağ Tarihi, Siyaset ve İktidar Felsefesi ile Amerika Birleşik Devletleri Siyasi ve Sosyal Tarihi alanlarında ihtisas çalışmaları yürütmektedir.

Yayınlanmış Kitapları:

Tarih Musahabeleri – DİB Yayınları

Tarihte Fütüvvet ve Ahilik – Ötüken Neşriyat

Düşman siperlerine mancınıkla atılan vebalı cesetler, dünya nüfusunun yarıya yakınını silip süpüren bir salgına sebep oldu: Kara Ölüm

Tarih boyunca yangın, zelzele, sel gibi felaketlerden insanlar çok korkmuş; medeniyet nice zararlara uğramıştır. Mamafih bunlar ârizi olduğu için, bir şekilde kurtulmak mümkündür. Veya öldürdüğünü hemen öldürür. Ama sâri hastalıklar, kaçmakla kurtulmak mümkün olmadığı ve yakaladığını yere serdiği için hepsinden daha korkutucu olmuştur.  Bunların cemiyete tesiri de ötekilerden daha fazladır.

Sâri, sirâyet eden (bulaşıcı) demektir. Sâri hastalıklar, azgın cemiyetlere ilahi gazap olarak görülmüştür. Mukaddes kitaplarda böyle yazar. Ama elbette ki bu mutlak değildir. Yani her azgına sâri hastalık gelmediği gibi; her sâri hastalık da azgınlık cezası değildir.

İçe kapalı-Dışa açık

İçine kapalı cemiyetlerde irsî hastalık az; ama sâri hastalıklar fazla görülür. Bu, virüslere karşı mukavemet ve muafiyetin (bağışıklığın) zayıflığından kaynaklanır. Dışarıya açık, mesela dışardan evliliğin fazla olduğu yerlerde irsî hastalık çeşitliliği fazla; sâri hastalıklara mukavemet de güçlüdür. Bu gibi hastalıkların ekserinin Çin gibi kapalı bir cemiyette çıkması; buna mukabil Anadolu ve Akdeniz gibi dışa açık yerlerde fazla tahribat yapmaması bununla izah edilir.

Temizliğe hakkıyla dikkat etmemek, umumiyetle hastalığı doğurur. Ticari seferler ve askeri sevkiyat, hastalığı dünyaya yayar. Bütün sâri hastalıklarda hep aynı tedbirler alınmıştır. Hastayla teması aza indirmek; hastalık olan yeri tecrit etmek, hastalık olan yere giriş ve çıkışları men etmek.

Tarihi değiştiren salgınlar

Tarih boyunca veba, kolera, tifo, tifüs, çiçek, cüzzam gibi çok ve çeşitli sâri hastalıklar görülmüştür. Bunların bazısı çok dehşetli olmuş; çoğu zaman tarihin seyrini değiştirmiştir. ME 430’da Peloponez harbleri esnasında tam Atina kazanacak derken, bu şehirde ortaya çıkan veba binlerce kişiyi yere sererken, Atina’yı da mahvetti.

Kartacalılar, ME 396’daki Siraküza kuşatmasını veba yüzünden kaldırdılar. Akdeniz üzerindeki hâkimiyetleri bu sebeple zayıfladı. Zamanla Roma lehine kaybedildi.

Iustinianus vebası denilen hastalık (541), bilinen en çok kaybın verildiği sâri hastalıktır. İstanbul nüfusunu neredeyse bitirdi. İmparatorun da yakalandığı bu hastalık sebebiyle, Bizans’ın yıldızı söndü.

Veba, cüzzam ve sair sâri hastalıklar, Haçlı ordularını perişan ederek seferlerin sonunu getirdi. Haçlılar Filistin’de tutunamadılar. İmparator II. Friedrich kolera salgını yüzünden geri döndü.

Kara Ölüm

Korkunç bir veba salgını XIV. asırda Avrupa’yı kasıp kavurdu; nüfusun üçte birini yok etti. Deri altı kanamalar sebebiyle ölenin cildi siyaha döndüğü için Kara Ölüm diye bilinir. Moğollar, 1347’de Kırım Kefe’de kuşattıkları Ceneviz kalesine vebalı cesetleri mancınıkla attılar. Çin’de başlayan veba, böylece bütün Avrupa’ya yayıldı.

Hastalıktan korunmak için göz yeri camlı, içine mikrop öldürsün diye karabiber ve baharatlar konan karga gagasına benzeyen deri bir maske takarlardı. Şimdi Venedik karnavalının kostümleri arasında görülebilir. Ölüler ortada kalıyor; kokuyor, hastalığın yayılmasına sebep oluyordu. Hükümet, mahkûmlara, çingenelere bunları zorla toplattı. Kirece bulanmış umumi kuyulara attırdı.

Anı yaşamalı

Kara Ölüm, Avrupa’nın sosyal, siyasi ve ekonomik bünyesini değiştirdi. Hastalara bakanlar hep din adamlarıydı; hastalanıp öldüler. Dine itimat azaldı. Hedonizm (hazcılık) yayıldı; “madem ölüm bir nefes kadar yakın, günümüzü gün edelim” anlayışı hâkim oldu. Boccaccio’nun Decameron (Gece Hikâyeleri) adlı eseri bu günleri tasvir eder. İçinde bir eve kapanıp gününü gün eden kadın-erkek 10 kişinin 10 gün boyunca anlattığı 100 kadar hikâye vardır.

Bu salgında çok asiller de öldü. Başta Yahudiler olmak üzere azınlıklar günah keçisi ilan edildi ve bunlara zulümler başladı. Hastalık o kadar ilerledi ki, artık bulaşır bulaşmaz başkasına geçmeden hemen öldürdüğü için, giderek yavaşladı, ortadan kalktı.

Kolera pandemisi

Sonraki yıllarda Asya’daki sömürgelerden gelen hastalık mikropları, Avrupa’yı titretti. İtalya’da (1629), Londra’da (1665), Viyana’da (1679), Marsilya’da (1720) ve Moskova’da (1771) görülen salgınlar, tahribata sebep oldu; ama şehircilik ve hıfzıssıhha (halk sağlığı) telakkisini değiştirdi.

Bilhassa XIX. asırda 2 milyon ölüye sebep olan kolera salgınları, şehrin içinde akan kirli sulardan kaynaklandığı için, kanalizasyonlar ve daha temiz binalar yapılmaya başlandı. Avrupalıların alkole düşkünlükleri de mikroplu sulardan korktukları içindir.

Yine de ölümcül hastalıklar yok olmadı. Rus gribi (1889), 1 milyon; Çin vebası (1894-1903), 10 milyon; İspanyol gribi (1918-1920), 50 milyon, Asya gribi (1957), 2 milyon, AIDS (1960-) 40 milyon; domuz gribi (2009), 284 bin can aldı. Bu asrın başındaki Sars ve Ebola salgınları, birkaç bin kişiyi öldürdüyse de, çok ses getirdi.

İspanyol gribi, I. Cihan Harbi’ni bitirdi. Yaşlı ve yoksullardan fazla, genç ve zenginler zarar gördüğü için, sâri hastalıklara bakış açısını değiştirdi. Hıfzıssıhha inkişaf etti; ücretsiz sağlık hizmeti doğdu.

Zengin fakir aramam

Sâri hastalık, fakir zengin ayırmaz. Halifelerden Mervan bin Hakem, Yezid bin Velid, Hâkim Biemrillah hep vebadan öldüler. Osmanlı sarayından çokları, mesela Sultan Kanuni’nin sevgili oğlu Şehzade Mehmed çiçekten öldü (1543).

Günde 350 kişinin öldüğü 1592 vebasında, dükkânlar kapanmış; halk dağlara çıkmış veya Boğaz köylerine çekilmiş; padişah sarayı terketmiş; mahkûmlar serbest bırakılmıştır. Sadrazam Hersekzade Ahmed Paşa, Haleb Valisi Hızır Paşa ve 16 sultan vebadan öldü (1596). 1429’da Bursa’daki veba salgınında Emir Sultan, Molla Fenari, Ivaz Paşa ve üç şehzâde vefat etti.

Osmanlılarda sâri hastalıklar daha çok ecnebilerle münasebetlerin arttığı XVI ve XVII. asırda arttı. Çiçek aşısını Türklerin bulup tatbik ettiği, Avrupalıların bunlardan öğrendiği bilinen bir hakikattir.

Suriye’de 639’da Amvas Vebası’nda 25-30 bin kişi vefat etti. Ebu Ubeyde bin Cerrah, Muaz bin Cebel, Fadl bin Abbas gibi sahabiler bunlardandır. Halife Ömer’in gönderdiği Amr bin Âs, insanları gruplara ayırıp dağlara yerleştirdi. Birbirleriyle teması önledi. Böylece salgının hızını kesti.

688’de Basra’da çıkan Carif Vebası’nın 3 günde 70’er bin kişiyi öldürdüğünü Mir’at-ı Kâinat yazar. Enes bin Mâlik’in ailesinden 80 kişi de bunlar arasındaydı. O sırada Cuma namazını büyük câmide 8 kişi kıldı. 1057’deki veba salgınında Mâveraünnehir’de yüzbinlerce kişi öldü. Avrupa’daki Kara Ölüm, Mısır ve Şam’da da görülmemiş tesirler icra etti.

Savaşın gerçek galibi

Nice güçlü ordular, sâri hastalıklara yenildiler. İstanbul’u ilk kuşatan İslâm ordusu, tam şehri fethedecekken, asker arasında çıkan kolera salgını sebebiyle kumandan Yezid kuşatmayı kaldırmak zorunda kaldı. Eyüp Sultan bu hastalıktan vefat etti. 1331’de İznik’in fethi, şehirde çıkan veba salgınıyla kolaylaşmıştır.

Napoléon’un 1812 Rus seferindeki muhteşem ordusunu soğuk ve kıtlık kadar, tifüs ve kolera mahvetmişti. Kırım Harbi’nde (1854-1856), Fransız askerlerinin 20 bini muharebede, 50 bini hastalıklardan öldü. İngilizler 5 bin askeri muharebede, 17 bin askeri sâri hastalıklardan kaybetti. Hatta Fransız ve İngiliz ordu kumandanları bile sâri hastalıktan öldü. 38 bin Rus askeri muharebede, 37 bini hastalıktan öldü.

Amerikan iç savaşında (1861-1865) Kuzeylilerin 220 bini tifo, dizanteri, verem gibi hastalıklardan öldü ki, muharebelerde kaybettiği asker sayısının bir mislinden fazladır.  I.Cihan Harbi’nde bilhassa Türk ordusunu tifo, tifüs ve kolera yere sermiştir.

Prof. Dr. Ekrem Buğra Ekinci

Koronavirüs furyası, bazılarınca yeni bir dünya düzeninin provası olarak görülüyor. Masonların çok sevdiği tabirle “ordo ab chaos”. Eski tabirle “Sular bulanmadan durulmaz!”

Sâri hastalıklar bugün bir terör faaliyetine dönüşmüş gibidir. Hemen duyulması iyidir, tedbir alınmasını temin eder; kötüdür, halkı paniğe sevk eder, terör tesiri yapar. Bugün, zararı az olsa bile, halkın gözünü öyle korkutmaktadır ki, ekonomi başta olmak üzere hemen her sahada büyük tesirler doğurmaktadır.

Yaşlı nüfus, ağır yük

Harbler, tabii afetler nüfusu kırdığı gibi; sâri hastalıklar hepsinden fazla nüfusu eritir. Hatta bugün global güçlerin, giderek artan ve gençler için bir yük hâlini alan yaşlı nüfusu yok etmek istediği; onun için hastalıklardan medet umduğu kanaati vardır. Nitekim korona virüsü, daha çok yaşlıları vurmuştur.

Hastalıklar kıtlığa ve pahalılığa yol açmış; nüfusu eritmiş ve göçlere yol açmıştır. Vurduğu yerin sosyal, ekonomik, siyasi bünyesini değiştirmiştir. Harblerin bitmesine, hükümet değişikliklerine sebebiyet vermiştir. Tıbbi çalışmalara sürat ve revaç vermiştir. Sâri hastalıklara aşılar bulunmuştur.

Çin oyunu

Koronavirüs çok can almadı ama, kitle muhabere vasıtaları sebebiyle yaygarası fazla oldu. Zaten maksat bu değil midir? Bazıları, koronavirüs gibi hastalıkların, yeni dünya düzeni için kullanılan bir proje olduğu kanaatindedir. Sayısı giderek artan ve kapitalist cemiyete yük olarak görülen yaşlılar feda edilecek; sonra aşısı bulunarak yeni düzenin kurulması safhası başlayacaktır.

Kimine göre ticaret hacmi son birkaç yılda birkaç misli büyüyen, öte yandan vatandaşlarına çip takan, onları sosyal puan vererek fişleyen Çin, bunun için elverişli bir platodur. Vuhan, dünyanın en büyük 500 şirketinin 300’üne ev sahipliği yapıyor.

Dünya ekonomisindeki payı %4’den, 15 senede %16’ya çıkan; dünya ekonomisini sorgulayan ve ABD karşısına farklı bir ekonomik modelle dikilen Çin’e haddi bildirilmiş; kurmak istediği Çin-Rusya-İran-Türkiye ekseni kırılmış olacaktır. Bu, Çinli turistleri, Çin’den ithalatı ve global şirketlerin tedarik zincirini kıracaktır ama, Çin’i dize getirmek uğruna göze alınacak risklerdir.

Kimine göre işin altında global liderliğe oynayan Çin vardır. Virüsü 2 ay saklamış; rejim muhaliflerinin merkezi Vuhan’ı hizaya getirmiş; sonra da hiçbir şey olmamış gibi başa dönmüş bir Çin yok mudur ortada? Bir yandan Avrupa’ya, öte yandan Rusya’ya ağır bir darbe vurulmaktadır. Bu senaryoya göre, en az Mao kadar güçlü komünist lider Şi Cinping, nüfusu dengelemiş; havasını temizlemiş; muhalifleri sindirmiş; krizden güçlenmiş olarak çıkacaktır.

Tarih yazan salgınlar

XIV. asırdaki Kara Ölüm, yani veba salgını bütün Avrupa’nın düzenini değiştirmişti. Köylü nüfusun çoğunun ölümü, geride kalan köylülere pazarlık gücü kazandırdı. Feodal sistem zayıfladı. Bu da ticaret merkezli ekonomiyi doğurdu. Açık denize çıkmaktan korkan Avrupalılar, ilk defa bu hastalıktan sonra Atlas Okyanus’una açıldılar. Bu, keşiflerin başlangıcı oldu.

Salgın hastalıklar, orduların yapamadığını yapmıştır. Çin’in kuzeyinde 164’de çıkan veba salgını muazzam can kaybına sebep oldu. Halkın %20-40’ı öldü. Geri kalan halk açlık sebebiyle ölülerin cesetlerini yediler. Bu kaos, 300 yıl Çin’i idare eden Ming hanedanını yıktı. Kuzeyden gelen haydutlar iktidarı ele geçirdi.

Haiti’de 1801’de meydana gelen sarıhumma, Fransız sömürgecilere karşı isyanı doğurdu. İsyanı bastırmaya gelen 50 bin subay, asker, doktor salgından öldü; ancak 3500’ü kurtulup geri dönebildi. Böylece Fransa sadece Haiti’yi değil, bugün ABD eyaletlerinden olan Louisiana da dâhil, Amerika kıtasındaki bütün sömürgelerini kaybetti.

1888’de başlayan sığır vebası, Afrika’yı sardı. Kıtlık ve açlık, kıtayı mahvetti. Bu da Avrupalıların Afrika’yı sömürgeleştirmesini kolaylaştırdı.

Ordo ab chaos

Alvin Toffler’in Üçüncü Dalga kitabında da anlatıldığına göre, insanlık üç safha geçirmiştir: Ziraat cemiyeti, su kenarlarında, köylük yerlerde yaşamıştır. Sanayi cemiyeti, şehirlere dolmuştur. Üçüncü safha, bilgi çağıdır. Artık insanlar taşraya göçecekler. Bir yandan da şehirlerde trafik, hava kirliliği ve gürültü azalacaktır.

İnsan hayatında robotların yeri giderek artıyor. Robotik depolar sayesinde, el değmeden mal yerleştirme ve sevkiyatı mümkün oluyor. Artık insanlar ofislerde değil, evlerinde çalışacak; dijital şirketlerin yıldızı iyice parlayacaktır.

Bu vesileyle, kripto para parlayacaktır. Zira virüs daha çok kâğıt paradan yayılıyor. Kripto para, bir cihetten bankaları by-pass ederek, ekonomik faaliyetleri hızlandıracaktır. Globalleşme, klasik bankacılıktan rahatsızdır.

Bu çerçevede koronavirüs furyası, bazılarınca yeni bir dünya düzeninin provası olarak görülüyor. İster komplo olsun, isterse bazı global güçler vaziyetten vazife çıkarmış olsun, bu hastalığın dünya düzenini esaslı şekilde değiştireceğine şüphe yoktur. Masonların çok sevdiği tabirle “ordo ab chaos”, eski tabirle “Sular bulanmadan durulmaz!”

Veba olan yere girmeyin

Hazreti Peygamber, “Bir yerde sâri hastalık olduğunu duyarsanız, oraya girmeyin. Olmuşsa, oradan çıkmayınız” buyurmuştur. Bu, karantina demektir. Suriye’de iken Hazret-i Ömer’e Şam’da tâun (veba) olduğu söylendi de hemen geri döndü. “Allahın kaderinden mi kaçıyorsun?” diyenlere, “Allahın kaderinden Allahın kaderine kaçıyorum” diye cevap verdi. Nitekim tevekkül, tedbire mâni değildir. Mekke’de çocukları sâri hastalıktan korumak için bâdiyedeki (kırlık yerlerdeki) sütannelere verirlerdi.

Eceli gelmeyen ölmez. Hastalık mutlaka bulaşacak diye bir şey de yoktur. Hatta hastaya bakan, eğer sağlamsa, temizliğe de dikkat ederse antikorlar inkişaf eder (aşılama), hasta olmaz; olsa bile kolay geçirir. Aksi halde intaniye doktorlarının hepsinin ölmesi lazımdı.

Hastaların iyileşip de, kaçanların hastalanıp öldüğü çok vâkidir. Kur’an-ı kerimde, eski zamanlarda tâun (veba) bulunan şehirden kaçanların hepsinin yolda öldüğü anlatılır (Bakara suresi, 243). Hadis-i şeriflerde, “Tâundan kaçan, harb meydanından kaçan gibidir” ve “Tâundan ölen, şehit olur” buyurulmuştur. Önceki cemiyetlere azap ve ceza olan tâun, müslümanlar için rahmete dönüşmüştür.

Bu sebeple Türkler öteden beri karantina usulünü takip ettiler. Dışardan gelenler limanlarda veya gümrüklerinde tahaffuzhanede karantinaya alınırdı. Mesela Kız Kulesi karantina yeridir. Eşya ve elbiseler “tebhirhane”de buhara tâbi tutulur; evler dezenfekte edilirdi. Denizaşırı mektuplar postanelerde “etüv”den geçirilirdi.

1831’de karantina nizamnamesi çıkarıldığı için, Osmanlılarda karantina usulünün bu zamanda başladığını zannedenler çoktur. Bu tedbirler sayesinde İstanbul ve taşrada salgınlar büyümeden önlenmiştir.

Salgında Cuma namazı

Eski Müslümanlar temizliğe dikkat ettiği için, sâri hastalıklar ya az görülmüş ya da az tahribat vermiştir. Yakında Avrupa’da yapılan bir istatistiğe göre, heladan sonra el yıkayanların başında Boşnak, Arnavut ve Türkler geliyor ki hepsinin müşterek noktası Müslümanlıktır. İslâm dini hem sıhhatin muhafazasına ehemmiyet vermiş hem de tedavi olmayı emretmiştir.

Güneş ve ay tutulması, şiddetli rüzgâr, gündüz şiddetli karanlık ve gece şiddetli aydınlık olduğu, korku galebe çaldığı ve buna benzer korkunç alametlerden zelzele, yıldırım, kesilmeyen kar, yağmur ve umumi hastalıklar zuhurunda Cuma ve cemaatle namazın terkine cevaz vardır. (Reddü’l-Muhtar)

Her duada tâun-u vebadan koruması için Allah’a sığınılır; Kureyş suresi, salgın gibi korkulu hallerin ilacı olarak görülür; sabah ve akşam namazlarının son rek’atinde rükûdan doğrulunca kunut duaları okunur; halka “salâten tüncinâ” okuması tamim edilirdi.

Evliya Çelebi der ki, “Bayezid Hamamı’nın zemininde bin parçalı dört köşeli bir sütunun şehri vebadan koruduğuna inanılırdı. Hamam yapılırken bu sütunun kırılmasıyla şehir veba salgınlarına uğramıştır.”

Vebalı cesetler düşman siperlerinde

Sâri hastalıklar, biyolojik harb vasıtası olarak kullanıldı. Kartacalı Hannibal’in ME 190’da Bergama donanmasını alt etmek için yılan zehri kullandığı biliniyor. Harblerde vebalıların elbiseleri, örtüleri, hatta cesetleri düşman tarafına atılır; sular mikroplarla zehirlenirdi. 1347’de Moğollar, Kırım’da Kefe’yi kuşattılar. Cenevizlerin üzerine vebalı cesetleri mancınıkla attılar. Dünya nüfusunun dörtte birini yok eden Kara Ölüm böyle yayıldı.

Amerikan yerlilerine tatbik edildiğinde, tifo, çiçek, tifüs, kızamık gibi hastalıklara hiç mukavemeti olmayan yerlilerin hepsi kırıldı; nüfusun %85’i öldü. İngiltere-Fransa arasındaki 7 yıl harblerinde (1756-1763) birbirlerinin siperlerine çiçek hastalığı bulaşmış battaniyeleri atmışlardı. I.Cihan Harbi’nde Almanlar, düşmanın at ve sığırlarına şarbon ve ruam bulaştırdı.

Biyolojik silahla en çok meşgul olan Japonlardır. 1932-1945 arasında üzerinde tetkik yaptığı on binlerce harb esiri, şarbon, menenjit, kolera ve vebadan öldü. Onlarca Çin şehrine biyolojik taarruzda bulundu. Tifo, kolera ve veba salgınları; ayrıca suların ve gıdaların zehirlenmesi suretiyle on binlerce insanın ölümüne sebep oldu. Veba mikrobu taşıyan pirinç tayyarelerle Mançurya’ya atıldı. Bunu yiyen fareler, taşıyıcı hale geldi.

Bunu tetkik için Mançurya’ya gelen Milletler Cemiyeti heyetinin yiyeceklerine de Japonlar kolera bulaştırmaya teşebbüs etti. II.Cihan Harbi’nden sonra Japonya biyolojik silah programını bitirdi, tesisleri imha etti ve üzüntülerini bildirdi. Ama bu sefer ABD bu işe el attı; 1969’a kadar da sürdürdü.

1972 Biyolojik Silahlar Anlaşması ile yasaklanmasına rağmen Rusya gizliden gizliye sürdürdü. 1979’da bir askeri üste yanlışlıkla şarbon sporu havaya yayılıp 70 kişi ölünce, iş ortaya çıktı. Şimdi terör saldırılarında kullanılıyor.

Prof. Dr. Ekrem Buğra Ekinci

Arapça, dinleme, işitme, anlamına bir kelime. Dinlenen ilahinin veya bir müziğin etkisiyle coşup dönme. Semâ’ın pek çok çeşidi vardır. Genel anlamıyla semâ, Hak’tan gelen ve insanları Hakk’a çağıran bir mesajdır. Onu iyi niyetle dinleyen, hedefine ulaşır. Sesin etkisini dile getiren bazı hadisler, semâ konusunda serdedilir: “Kur’ân-ı Kerim’i seslerinizle güzelleşiriniz, zira güzel ses, Kur’an-ı Kerim’i güzelleştirir”, “her şeyin bir süsü vardır, Kur’ân-ı Kerim’in süsü, güzel sestir”. (Buharî, Tevhîd. 52). Dakkâk, semâ’nın nefislerini terbiye etmemiş olmaları münasebetiyle avam tabakasına haram; mücâhede ile uğraşan zâhidler için mubah; (sufî) arkadaşlarının manevî hayatı elde etmeleri sebebiyle onlara müstehab olduğunu savunur. Cüneyd de semâ’ı, kalbi Allah’a çeken bir vârid, olarak değerlendirir. Semâ, zaman, mekân ve hallere bağlı olarak vuku bulur, denilmiştir. Şiblî, “semâ’ın dışı fitne, içi ibrettir. işaretten anlayan kişiye, ibretin istimâ’ı helâl olur” demiştir, ilk zamanlar, dinlenen gazelin etkisiyle, bir kurala bağlı olmaksızın kalkıp dönülmesi söz konusu iken, sonradan bu, şeklî bazı kaidelerle düzen altına alınmıştır. Mevlevîlerdeki gibi.

Mevlevîlikte, ayakta yapılan deverana iştirak etmek için kullanılan bir tâbirdir.

Alem-i ma’nî ki hurşîd-i cihanârâ gibi,

Devreder girmiş, semâ’a anda ruh-ı mevlevî.

Nef’î

Mevlevîlik tâbiri. Semazenbaşı, yeni dervişe (can) nasıl semâ yapılacağını öğretir ki, buna semâ çıkartmak denir. Semâ’a, meşk tahtası denilen ve ortasında çivi bulunan dört köşe bir tahta üzerinde başlanırdı.

Yeni müridlere semâ’ı öğretecek tecrübeli, kıdemli kişiye, “semâ dedesi” denirdi. Semâ dedesi, semâ öğretmeniydi.

Semâ yapılan yere semahane denir. Burası daire şeklindedir. Döşemesi, ayağı incitmeyecek düz tahtalarla döşelidir. Semâ’ı izlemek üzere gelen seyircilere mahsus (züvvâr), parmaklıkla ayrılmış bir yer vardı. Bu kısım semahaneden ayrıdır. Semahaneye girilen kapının tam karşısında, ziyaretçilere ait yerin sonunda, mihrab vardır. Sol kısımda, türbe bulunur ve burası duvarla ayrılmamıştır. Çok defa, mihrab istikâmetinin sağında minber, asıl semahanenin sağ tarafında Mesnevî’nin şerh edilip anlatıldığı bir kürsü bulunur.

Yumuşak olmak, cömert davranmak anlamlarını içeren Arapça bir kelime. Cürcanî bunu, üzerine farz olmadığı halde, başkaları için bol bol harcamak, vermek şeklinde, tanımlar.

Mevlevi tâbiridir. Kelime Farsça’da yol semâ’ı demektir. Yolda yapılan semâ’a denir. Mevlana, Konya’da Varakçılar Çarşısı’ndan geçerken, Selahaddin Zerkub’un ardarda inen çekicinin sesinden etkilenip yol ortasında semâ’a başlamıştı. Bayram namazından dönen veya piknik yapmaya giden Mevlevî dervişler, yol ortalarında semâ yaparlardı.

Gören sanır ki, safhadan semâ-ı râh ederim.

Döner döner bakarım kûy-ı yâre âh iderim.

Esrar Dede

Sigara içenler ve tütün kullanıcıları COVID-19 enfeksiyonu riski daha yüksek mi?

Sigara içmenin, parmakların (ve muhtemelen kontamine sigaraların) dudaklarla temas ettiği anlamına gelir, bu da virüsün elden ağza geçme olasılığını artıran, COVID-19’a karşı daha savunmasızdır. Sigara içenler de zaten ciddi hastalık riskini büyük ölçüde artıracak akciğer hastalığı veya azalmış akciğer kapasitesine sahip olabilir.

Sigara içme ürünleri genellikle COVID-19’un ortak ve sosyal ortamlarda iletimini kolaylaştıracak ağız parçaları ve hortumların paylaşılmasını içerir.

Oksijen ihtiyacını artıran veya vücudun uygun şekilde kullanma yeteneğini azaltan durumlar, hastaları pnömoni gibi ciddi akciğer rahatsızlıkları açısından daha yüksek riske sokacaktır. Sigara içenler corona virüs riski altındadır.

Ç

Çağatay, Neşet, 100 Soruda İslam Tarihi, İstanbul 1972, 267.

Çağatay, Neşet, İslam Öncesi Arap Tarihi ve Cahiliye Çağı, Ankara Ünv. Yay., Ankara 1957.

Çağatay, Neşet, İslâm’dan Önce Arap Tarihi ve Cahiliye Çağı, AÜİF Yay., II. bsk., Ankara 1963.

Çağatay, Neşet, İslam Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yay., Ankara 1993.

Çağatay, Neşet-Çubukçu, İ. Agah, İslâm Mezhepleri Tarihi, Ankara 1985.

Çağrıcı, Mustafa, “Arap”, DİA, İstanbul 1991, III, 316-321.

Çağrıcı, Mustafa, “Asabiyet”, DİA, İstanbul 1991, III, 453-455.

Çağrıcı, Mustafa, “Kardeşlik”, DİA, İstanbul 2001, XXIV, 485-486.

Çağrıcı, Mustafa, “Ticaret (Ticaret Ahlakı)”, DİA, İstanbul 2012, XLI, 144-147.

Çakan, İsmail Lütfi, Örnek Kul Son Resul, Ensar Neşriyat, II. bsk., İstanbul 2006.

Çakar, Enver, XVI. Yüzyılda Şam Beylerbeyliğinin İdari Taksimatı, Fırat Ünv. Sosyal Bilimler Dergisi, Elazığ 2003, XIII (1), 351-374.

Çakıcı, Halide, Peygamberimiz Hz. Muhammed, Düş Değirmeni Yay., İstanbul 2004.

Çakır, Zehra, “Dört Halife Döneminde Talha b. Ubeydullah”, İSTEM, 2006, IV (7), 175-202.

Çaksu, Ali. “Ibn Khaldun and Hegel on Causality in History: Aristotelian Legacy Reconsidered.” Asian Journal of SocialScience, 2007, XXXV (1) 46‐83.

Çalışkan, İsmail, Siyasal Tefsirin Oluşum Süreci, Ankara Okulu Yay., Ankara 2003.

Çam, Nusret, İslâm’da Sanat Sanatta İslâm, Akçağ Yay., Ankara 1997.

Çayır, Celal-Çetin, Özer, “Din ve Şiddet Üzerine Psikolojik Bir Yaklaşım”, Dicle Ünv.İFD, 2011, XIII (1), 1-34.

Çelebi, Ahmet, İslâm Öncesi Mekke ve Tarih Anlayışımız, çev: H. Fehmi Ulus, Seriyye Kitapları, İstanbul 1997.

Çelebi, İlyas, “Rukye”, DİA, İstanbul 2008, XXXV, 219-222.

Çelebi, İlyas, İslâm İnancında Gayb Problemi, İFAV Yay., İstanbul 1996.

Çelik, Ali, İslam’ın Kabul veya Reddettiği Halk İnançları -Hicaz Bölgesi-, Beyan Yay., İstanbul 1995.

Çelik, Ali, İslâm’ın Kabul ve Reddettiği Halk İnanışları, Beyan Yay., İstanbul 2013.

Çelik, Sebahattin, “Emevi Devlet Otoritesinin Tesisinde Haccac b. Yusuf es-Sakafî’nin Fonksiyoner Rolü”, Celal Bayar Ünv. Sosyal Bilimler Enst. Dergisi, 2003, I (1), 19-35.

Çelikkol, Yaşar, “Cahiliye Döneminde Yesrib’in Etnik Yapısı (İlk Çağlardan M. 600 Yılına Kadar)”, Fırat Ünv. Sosyal Bilimler Dergisi, 2005, XV (1), 319-346.

Çelikkol, Yaşar, “VII. Yüzyılda Medine’de Sosyal ve Dinî Yapılar”, Fırat Ünv. Sosyal Bilimler Dergisi, 2003, XIII (2), 393-419.

Çelikkol, Yaşar, İslâm Öncesi Mekke, Ankara Okulu Yay., Ankara 2003.

Çelikkol, Yaşar, İslâm Öncesi Mekke, Ankara Okulu Yay., Ankara 2014.

Çetin, M. Nihâd, “Şiir”, İA, MEB Yay., İstanbul 1979, XI, 530-542.

Çetin, Nihat, Eski Arap Şiiri, İstanbul Ünv. Edebiyat Fak. Yay., İstanbul 1973.

Çığ, Muazzez İlmiye, Kur’an İncil ve Tevrât’ın Sümer’deki Kökeni, Kaynak Yay., VI. bsk., İstanbul 2002.

Çiçek, Mustafa, “Hz. Peygamber ve Hulefâ-i Râşidîn Döneminde Zübeyr b. el-Avvâm”, İSTEM, 2006, IV (7), 135-158.

Çil, Halit, “Halife Ömer b. Hattab Devrinde Etkili Yönetim”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2012, I ( 4), 331-352.

Çil, Halit, “Hz. Ömer Döneminde Ordunun Silahları ve Lojistiği”, Akademik Bakış Dergisi, 2013, (37), 1-21.

Çubukçu, Asri, “Buas”, DİA, İstanbul 1992, VI, 340.

Çüçen, Abdulkadir, Bilgi Felsefesi, Asa Yay., Bursa 2005.

Prof. Dr. Şaban Öz ve Doç. Dr. Feyza Betül Köse

SAMER

C

Câbirî, Muhammed Âbid, Arap Ahlaki Aklı, çev: Muhammet Çevik, Mana Yay., İstanbul 2015.

Câbirî, Muhammed Âbid, Arab Aklının Oluşumu (Tekvînu’l-Akli’l-Arabî), çev: İbrahim Akbaba, İz Yay. İstanbul 1997.

Câbirî, Muhammed Âbid, Arap-İslâm Aklının Oluşumu, Kitabevi Yay., İstanbul tz.

Câbirî, Muhammed Âbid, Arap-İslâm Siyasal Aklı, çev: Vecdi Akyüz, Kitabevi Yay., İstanbul 2001.

Câbirî, Muhammed Âbid, İslâm’da Siyasal Akıl, çev: Vecdi Akyüz, Kitabevi Yay., İstanbul 1997.

Câbirî, Muhammed Âbid. “Niçin İbn Haldûn?” çev: Harun Yılmaz, Dîvan İlmî Araştırmalar 2006, (21), 9‐16.

Câde’l-Murâkibî, Cemal Ahmed, el-Hilâfetü’l-İslâmiyye beyne Nuzumu’l-Hükmi’l-Muâsıra, Cemâatu Ensâri’s-Sünneti’l-Muhammediyye, Kahire 1414.

Caetani, Leona, İslâm Tarihi, I-X, çev: Hüseyin Cahid Yalçın, İstanbul 1924.

Caetani, Leona, İslâm Tarihi, I-X, çev: Hüseyin Yalçın, Yeni Matbaa, İstanbul 1925.

Câhız, Ebû Amr Osman b. Bahr (255/869), “Benî Ümeyye Risâlesi”, çev: İrfan Aycan, İdeolojik Tarih Okumaları, haz: İrfan Aycan-M. Mahfuz Söylemez, Ankara Okulu Yay., Ankara 1998, 31-41.

Câhız, Ebû Amr Osman b. Bahr (255/869), Cimriler, çev: Zehra Güney Gökdemir, Şule Yay., İstanbul 2008.

Câhız, Ebû Amr Osman b. Bahr (255/869), el-Beyân ve’t-Tebyîn, I-IV, thk: Abdu’s-Selâm Mahmûd Hârûn, Mektebetü’l-Hanci, Kahire 1998.

Câhız, Ebû Amr Osman b. Bahr (255/869), el-Bühalâ, thk: Tâhâ el-Hâcirî, Dâru’l-Meʻârif, Kahire tz.

Câhız, Ebû Amr Osman b. Bahr (255/869), Kitâbu’l-Hayevân, I-VIII, thk: Abdusselâm Muhammed Hârûn, Daru’l-Cîl, Beyrut 1996.

Câhız, Ebû Amr Osman b. Bahr (255/869), Kitâbu’l-Bürsân ve’l-ʻUrcân ve’l-ʻUmyân ve’l-Hûlân, thk: Abdüsselam Muhammed Harun, Dâru’l-Cîl, Beyrut 1410/1990.

Câhız,  Ebû  Amr  Osman  b.  Bahr  (255/869),  “Kitâbu’l-Kıyân”,  Resâilu’l-Câhız,  thk:

Abdüsselam Muhammed Harun, Mektebetü’l-Hânci, Kahire tz., II, 143-182.

Câhız, Ebû Amr Osman b. Bahr (255/869), Kitâbu’t-Tebessur bi’t-Ticâre, Matbaʻatü’r-Rahmâniyye, Mısır 1354/1935.

Câhız, Ebû Amr Osman b. Bahr (255/869), Mecmûʻu Resâili’l-Câhız, thk: Tâhâ Hâcirî, Dâru’n-Nehdati’l-ʻArabiyye, Beyrut 1983.

Câhız, Ebû Amr Osman b. Bahr (255/869), el-Osmâniyye, thk. ve şrh: Abdüsselâm Muhammed Hârûn, Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, Mısır 1374/1955.

Can, Yılmaz, “Erken Dönem İslâm Şehrinde Yol Düzeni”, Uluslararası Şehir ve Medeniyet Sempozyumu, Çorum Belediyesi Kültür Yay., Ankara 2011, 599-611.

Canan, İbrahim, Aile Reisi ve Baba Olarak Hz. Peygamber, Rağbet Yay., IV. bsk., İstanbul 2009.

Candan, Ergün, Bilinmeyen Yönleri ve Sırlarıyla Son Üç Peygamber, Sınır Ötesi Yay., XVI.bsk., İstanbul 2009.

Carlyle, Thomas, Kahramanlar, çev: Behzat Tanç, Kutluğ Yay., İstanbul 1976.

Carr, Edward Hallett, Tarih Nedir, çev: Misket Gizem Gürtürk, İletişim Yay., İstanbul 1994.

Carr, Edward Hallett, Tarih Nedir?, çev: Misket Gizem Gürtürk, İletişim Yay., İstanbul 2011.

Câsir, Hamed, Resâil fî Târîhi’l-Medîne, Menşûrâtu Dâri’l-Yemâme, Riyad tz.

Cebertî, Abdurrahman b. Hasan, Târîhu Acâibi’l-Âsâr fi’t-Terâcim ve’l-Ahbâr, I-III, Dâru’l-Cîl, Beyrut tz.

Cehşiyârî, Ebû Abdillah Muhammed b. Abdus b. Abdillah el-Kûfî (331/942), Kitâbu’l-Vüzerâ ve’l-Küttâb, Dâru’l-Fikri’l-Hadîs, Beyrut 1988.

Cemâl, Mâlik Muhammed, es-Sec’ fî Asri’l-Câhiliyye, Câmiatu Mûte, Kerak 2011.

Cemal, Mehmed, Hz. Muhammed, Beyan Yay., İstanbul 2004.

Cemmâîlî, Takiyuddîn Ebû Muhammed Abdulğanî b. Abdilvâhid b. Ali el-Makdisî (600/1203), Sîretu’n-Nebî ve Sîretu Ashâbi’l-Aşera, thk: Hidyân Edîb ed-Dinnâvî, Dâru’l-Cinân, II. bsk., Beyrut 1410/1990.

Cerrahoğlu, İsmail, “Abdullah İbn Abbas ve Tefsir İlmindeki Yeri”, Diyanet İlmi Dergi, 1972, XI (2), 74-83.

Cessâs,          Ahmed b. Ali Ebû Bekr er-Râzî (370/981), Ahkâmu’l-Kur’ân, I-V, thk: Muhammed es-Sâdık el-Kamhavî, Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut 1405/1985.

Cevâd Ali, Câhiliyeden İslam’a İbadet Tarihi, çev: Muammer Bayraktutar, Ankara Okulu Yay., Ankara 2015.

Cevâd Ali, el-Mufassal fî Târîhi’l-Arab Kable’l-İslâm, I-X, İntişârâtu Şerîf er-Razî, 1961.

Cevâd Ali, el-Mufassal fî Târîhi’l-Arab Kable’l-İslâm, I-X, el-Menşûratu Şerîf Rızâ, Bağdat 1370.

Cevâd Ali, el-Mufassal fî Târîhi’l-Arab Kable’l-İslâm, I-X, İntişârâtu Şerîf er-Razî, 1380.

Cevâd Ali, el-Mufassal fî Târîhi’l-Arab Kable’l-İslâm, I-XX, Dâru’s-Sâkî, Beyrut 1408/2001.

Cevde,  Cemâl,  el-Evdâü’l-İctimâiyye  ve’l-İktisâdiyye  li’l-Mevâli fî  Sadri’l-İslâm,  Dârü’l-Beşir, Amman 1989.

Challeye, Felicien, Dinler Tarihi, çev: Samih Tiryakioğlu, Varlık Yay., İstanbul tz.

Chartier, Roger, Yeniden Geçmiş, çev: Lale Arslan, Dost Kitabevi, Ankara 1998.

Chirot, Daniel, “Marc Bloch’un Toplumsal ve Tarihsel Manzarası”, Tarihsel Sosyoloji – Bloch’tan Wallerstein’e Görüşler ve Yöntemler–, ed: Theda Skocpol, çev: Ahmet Fethi, Tarih Vakfı Yurt Yay., İstanbul 1999, 22-46.

Chokr, Mehlem, İslâm’ın Hicrî İkinci Asrında Zındıklık ve Zındıklar, çev: Ayşe Meral, Anka Yay., İstanbul 2002.

Cihan, A., Osmanlı’da Eğitim, 3F Yay., İstanbul 2007.

Cihan, Sadık, Uydurma Hadislerin Doğuşu ve Sosyo-Politik Olaylarla İlgisi, Etüt Yay., II.bsk., Samsun 1997.

Clayton, Gilbert, “Arabia and Arabs”, Journal of the Royal Institute of International Affairs, 1929, VIII (1), 8-20.

Cobb, Richard, The Police and the People: French Popular Protest, 1789-1820, Clarendon Press, Oxford 1970.

Collingwood, R. G., Tarih Felsefesi Üzerine Denemeler, çev: Erol Özvar, Ayışığı Kitapları, II. bsk., İstanbul 2001.

Collingwood, R. G., Tarihin İlkeleri, çev: A. Hamdi Aydoğan, Yapı Kredi Yay., İstanbul 2005.

Collingwood, R. G, Tarih Tasarımı, çev: Kurtuluş Dinçer, Gündoğan Yay., II. bsk., İstanbul 1996.

Collon, Dominique, “Eski Yakındoğu’da Rahip ve Rahibe Tasvirleri”, çev: Fatma Sevinç, Ankara Ünv. DTCFD, 2004, XLIV (2), 79-110.

Coomaraswamy, Ananda K., Sanatın Tabiatındaki Başkalaşım, çev: Nejat Özdemiroğlu, İnsan Yay., İstanbul 1995.

Corbin, Henry, İbn Rüşd’den Günümüze İslâm Felsefe Tarihi, çev: Abdullah Haksöz, İnsan Yay., İstanbul 1997.

Corci Zeydan, İslam Uygarlıkları Tarihi, I-II, çev: Nejdet Gök, İletişim Yay., İstanbul 2012.

Corci Zeydan, Kitâbu’l-Arab Kable’l-İslâm, Matbaatu’l-Hilâl, Mısır 1922.

Cuayt, Hişâm, el-Fitne -Cedeliyyetü’d-Dîn ve’s-Siyâse fi’l-İslâmî’l-Mübekker-, Arp. çev: Halîl Ahmed Halîl, Dâru’t-Talîa, II. bsk., Beyrut 1993.

Cumahî, Muhammed b. Selâm (231/846), Tabakâtu’ş-Şuarâ, thk: Joseph Hell, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 2001.

Cûzcânî, Ebû İshâk İbrahim b. Ya’kûb (259/872), Ahvâlu’r-Ricâl, thk: Subhî el-Bedrî es-Sâmirânî, Müessesetü’r-Risâle, I. bsk., Beyrut 1405.

Cündî, Ebû Saîd el-Mufaddal b. Muhammed b. İbrahim (308/920), Fedâilu’l-Medîne, thk:

Muhammed Mutî’- Ğazve Bedîr, Dâru’l-Fikr, Dımeşk 1407.

Cürcânî, Ebu’l-Kâsım Hamza b. Yûsuf (428/1036), Târîhu Cürcân, thk: Muhammed Abdulmuîdhân, Âlemu’l-Kütüb, III. bsk., Beyrut 1401/1981.

Cüzekânî, Hüseyin b. İbrahim (543/1148), el-Ebâtıl ve’l-Menâkir ve’s-Sıhâh ve’l-Meşâhîr, I-II,  thk:  Abdurrahman  b.  Abdulcabbâr,  Dâru’s-Samiî’,  Riyad  1422/2002.

Prof. Dr. Şaban Öz ve Doç. Dr. Feyza Betül Köse

SAMER